Thomas TIDHOLM (SUEDI)

ThomasTIDHOLM


Thomas Tidholm u lind më 1943 në Örebro te Suedise. Ka studiuar art, filozofi dhe religjion ne Universitetin e Stokholmit. Ka punuar ne Muzeun Suedez Kombetar te Artit, si dhe ne Muzeun e Artit Modern. Per disa vite ishte muzikant dhe i binte klarinetit dhe saksofonit. Ai dhe gruaja e tij Anna-Clara u zhvendosën në një fermë jashtë qytetit Arbrå më 1967, dhe tani ndajnë kohën e tyre mes Arbrå-s dhe Stockholmit.
Qe nga vitet 70-ta, ai eshte shkrimtar i pavarur.
Thomas Tidholm debutoi si poet në vitin 1963. Deri me tani ka botuar mbi 15 vellime me poezi per te rritur dhe po aq drama per teater dhe television, si dhe rreth 40 libra per femije.
Ka fituar disa çmime letrare ne Suedi dhe ne bote, per poezi, per letersine per femije dhe per pjeset e teatrit.
Është vështirë të ndash Tidholmin, poetin që shkruan për të rriturit, nga Tidholmi, shkrimtari për fëmijë. Librat e tij për fëmijë kanë të bëjnë me tema si vdekje, ankth, krijim dhe Zotin, ndërsa poezitë e tij për të rriturit janë shpesh lozonjare në mënyrë fëmijërore. Rizbulon klishetë e gjuhës dhe, si një fëmijë me sy shumë të hapur, rikthen fjali dhe fut një fjalë të papritur për të zbuluar hendeqet mes parëndësive, duke na e bërë gjuhën prapë të dukshme. “Është në pyetje gjetja e kuptimit të fshehur të gjuhës, përndryshe nuk do të kishte arsye pse të shkruash poezi”, thotë.
En broschyr om smärta (Një broshurë për dhimbje, 1997).
Vëllimi më i ri poetik i Tidholm-it, u lavdërua shumë nga kritikët në Suedi.
Në Friluftsliv i strandområden (Jeta në erë të lirë në territorin bregdetar, 1991) Tidholm thotë se qëllimi i tij ishte të shkruante ese pseudoshkencore në formë poezie. “Nuk ka të vërteta objektive. Ne të gjithë fabrikojmë vetë dijen tonë”.


NJËQIND MJELLMA

kam kafkën e një mjellme
- a mund ta vë në prehrin tënd?

atje ku ishte truri
nuk ka asgjë

e kam zier për një orë
dhe tani është zhdukur krejt

mjellma janë të këqia
beson një shoku im

por unë di se mjellmat
duan të njëjtat gjëra si ne

të rrëshqasin mbi ujin
të thërrasin përtej liqeneve

dikur pashë njëqind mjellma
të gjitha ishin të gjalla

e pashë vetëm unë
të gjitha ishin njësoj

isha ulur në barkë duke pirë duhan

mjellma të kuqe kundër një qielli të kuq



DASMË

Taragarh 1998 – për Jannen dhe Anitën

Na bëj neve
dhe përreth neve, gjithçka

Le ta jetë djathë
dhe ylber. Le ta jetë bar
Fusha të gjelbra të zbukuruara me të verdhën
të zbukuruara me qull
qumësht dhe drithë dhe vilanella
Le të mbajë frut, të marrë dhe japë
pamje nga jashtë dhe shikim nga brenda
E zeza le të bëhet e bardhë, të bëjë qëllim
dhe ngushëllim, të rrjedhë ujë
luaj frut të fortë, hiqi
farërat e këqia. Le të jetohet gjatë
Kohën le të vijë me vela
Le të jetë këtu dhe të ikin ditët
Bëje të gjatë dhe të shpërndarë
me faqe të skuqur, të përjetshëm
Bëj lopë dhe fiq
Bëj gjumë dhe ringjallje
Hape gjoksin tënd, rrite drurin e majit
Le ta jetë ne

Le të mos humbim rrugën



NË DET

Gjatë ditës ishte
si një natë e vogël
kur shkuam poshtë në hambar
dhe hamë ca biskota
Motorët punonin por ishte e pamundur
të thoshe a ecnim përpara
Dukej nganjëherë sikur dallga e anijës
na thithte brenda
duke u mbyllur përreth nesh
si barka të palëvizshme shoqëruese
sikur të ishte porti
Gjithë deti ishte porti

Nën sipërfaqe kishte delfinë
derra deti, peshq që kullosnin
nëpër kullota prej bari.
Ishte e pamundur të shkoje atje
megjithatë e pamë si një të ardhme

Ajsbergë vërtiteshin drejt nesh

Ne të gjithë shkuam në kuvertë
dhe ngritëm flamurin
në përgjigje të një sinjali të gjatë gri
të cilin mendonim se e kishim dëgjuar
dhe prapë e prapë qetësonim njëri-tjetrin
se askush nuk dëshironte ta braktiste barkën
Por nuk ishte e vërtetë sepse vetëm një
natë më vonë, inxhinieri i parë mori
peshkun e tij të kuq me vetë dhe iku jashtë bordit

Kishim aparate
për të matur të gjitha gjërat

por agimet polare i përvetësuan
dhe filluan të luanin me to
dhe çdo natë kishte diçka si një
ditë të vogël në mes
kur agimet polare luanin
dhe njerëzit nxirrnin ëndrrat nga vetja
ndonëse ishin tashmë aq larg

Ne ishim heronj edhe pse askush nuk na pa

Vija bregdetare vinin dhe shkonin
larg me aroma erëzash
dhe veshje të brendshme grash
por ne nuk i donim më
Bile rripin e sirenave e kaluam të patrazuar

Vetëm një herë kishim ftohtë
kur një ishull rrodhi pas një mëngjesi
me kanibalë të lumtur miqësorë
që pinin qumësht kokosi nga kafka
dhe këndonin ngadalë nga shkëmbinjtë
duke u flijuar për njëri-tjetrin

Pas kësaj ishte një kohë e gjatë para se jeta
guxoi të dilte dhe të rrufiste në kuvertë
Kuverta ishte me gunga nga perçinat dhe albatroset
rrëshqiteshin pak nganjëherë por zakonisht
ia dilnin mbanë (disi)
dhe rrinin duke na vështruar qetë
në mënyrën si ne vetë vështronim
automatet tona të zbrazëta cigaresh

Kapiteni na tregoi hartën e tij dhe tha:
Harta është katrore por bota
e rrumbullaktë
a kupton dikush dallimin?
dhe pastaj qeshi sikur
koka e tij vetë donte të ikte duke u vërtitur
kështu që mund ta kuptonte
Por ne të tjerët e preferonim hartën
Jo sepse ishte më e besueshme
vetëm që ishte e bardhë
në anën e pasme
dhe kjo disi dukej shpresëdhënëse
edhe pse askush kishte ndërmend ta thoshte

Në det nuk është e lehtë të dalësh mbanë
Robinson Crusoe u përpoq
dhe Holandezi Fluturues
dhe fëmijët e kapiten Grant-it
babai i Pipi Çorapgjatës
por të gjithë u bënë viktima vegimeve
dhe përfunduan si legjenda të thjeshta
për njerëz me nerva të dobëta
Deti nuk i donte ata
ose pretendimet e tyre të fryra

Ne vetë duhet të qëndronim
aq gjatë sa nuk përpiqeshim të ecnin
rrugët tona

Aq gjatë sa peshkaqenat kishin ushqim gjetiu
Aq gjatë sa vazhdonte uji i freskët
Aq gjatë sa jeta na ishte e shtrenjtë



VESH JESHILË

A ke parë, thashë
qiellin, tani është gati i bardhë
dhe vjedh dritën nga atje, sikur
i kulluar. As hije
nuk janë mbetur, thjesht treten. Kjo është pranvera,
dhe mos ki frikë, mund të shkojmë brenda, kemi një
vatër ku kemi degë
në një vazo. Ato po mbijnë
vesh jeshilë. Ulu këtu dhe fishkëllej
një melodi kurse unë
përgatis shtretërit
për udhëtimin

Kjo është serioze, nuk kemi
shumë kohë nëse duam të
shohim lejlekët, dhe sot, drejt mbrëmjes
arriti një shpend tjetër i madh
por ti nuk e pe
ti ishe
gjetiu
unë thirra
por ti nuk erdhe



INTIMITETI

Ju keni një intimitet mes jush
nuk dini

kur të vini dhe ikni në dëborë

ashtu si kaloni
dorashka kundër gojës
dhe syve
pak të çarë nga e ftohta

të kthyer drejt njëri-tjetrit. Ju keni
një farë devotshmëri, dhe në shtëpi keni
zymbyla

asgjë më shumë se kjo ndoshta
nuk njihni

një ntimitet
për të shkrirë pakëz dëborë



GURI ISHA UNË

Doja të isha diçka tjetër.
Mbase të gjeja një hark dhe shigjeta, ose të skalisja diçka me thikë. Nuk doja të jetoja nëse do të kishte më shumë biskotë. Nuk doja të veshja këmishën me shirita të kaltër. Shkova në kopsht dhe hoqa këmbën zvarrë. Shpresova se do të pritesha dhe do të kishte gjak. Këputa dhe torturova një gjethe. U çudita nëse gjithçka mund të bëhej e zezë. U çudita nëse salsiçja dhe patatet mund të kishin bebe, dhe a do të ishin aq të djegura. Mbajta dorën time mbi diellin derisa vdiq. Doja të gërmoja një gropë dhe të vendosja një gur. Dhe guri isha unë.
Dhe atje do të rritej.
Dhe guri isha unë, dhe u rrit në një burrë.



TELEFONI

A ishte telefoni ato u thirrën
ato vite kur vozitëm duke humbur udhën
mbi kabllo të heshtura të vrazhda mbi shtratin e liqenit
dhe askush nuk iu përgjigj më sinjaleve të gjata

A ishte për shkak të telefonit
fëmijët shpunë kukullat e tyre brenda në shtëpi
të mbështjellura në fije të gjata të zeza
binin e binin njëmijë zile të pagjumë

A ishte telefoni që u përgjigj
dhe ishe ti që e dëgjova duke marrë frymë pranë aparatit të tostave
A ishe ti apo numri yt
që refuzoi të zbulonte sekretin e vet

A ishte telefoni që ecte prapa nesh nëpër fushën
dhe qentë tanë që bisedonin me njëri-tjetrin me ata zëra të hollë
sikur të ishin të porsashtrydhur në një errësirë
akoma më të errët

A ishte telefoni që qau ose askush që e dinte numrin
ose një tjetër askushi që dinte kujt t’i drejtoheshim
në raste të jashtëzakonshme reçeli boronice në dysheme
moçal lëkurë ose shqetësim sinjali

A ishte telefoni që dikur ngreu receptorin
dhe na uroi mirëseardhjen në të ardhmen
dhe neve vetë që u përgjigjëm dhe ishim tepër të shqetësuar
lëshuam përdhe gjithçka që na përkiste në kafazin e shkallëve

A ishte telefoni që qetësisht kërkoi të merrte përsipër thirrjen
dhe ashensorët që duhet ta bënin ushëtimin krejt të vetëm
kurse ne zhvishnim pendët tona në holl
dhe tufa operatorësh mblidheshin në majë të çative

A ishin zërat tanë që u bënë gjithmonë e më të dobëta
ose a ishte telefoni që u bë dyshues
dhe gulçoi nga kraharori se duhet të ishim gjetiu

A ishte telefoni që na braktisi
të shpërnguleshim në vende më të ngrohta
dhe zogjtë që me kaq zell
u përgatitën për dimrin në kabinat e telefonit

A ishte telefoni apo ishte numri i gabuar
A ishin makina që ulërinin në shtrëngatën e protestave të shikuesve
A ishte një thashetheme që u përhap në lëndën e djegshme
apo dikush që telefonoi qetësisht dhe tregoi si mbaroi historia



KUR TË DIGJEM

Kur të më djegin
do të të kujtoj, Marie

që ishte rreth asaj kohe
ty zakonisht të vinte një puçërr
në lëkurën e kokës, dhe thoshe
se duhet të ha më shumë zarzavate

asaj kohe dhe dielli ndriçonte brenda
përreth kurrizit, ku kishim një fuçi
që ishte plot me akull dhe gjithmonë
me një mi ose të tillë nga vjeshta e mëparshme

në gjendje shumë të përparuar kalbimi
kështu që kaloje pa shikuar
dhe dilje në kopsht publik për të bërë banja dielli
- kjo është koha që ishte, dhe ende është

edhe pse kaluan vite, por kur të digjem
megjithëse keq, do të të kujtoj ty
dhe si i urreje qentë
dhe si në të vërtetë kurrë nuk ishe mësuar
me mua



JU KENI BLERË NJË DRITË

Ju keni blerë një dritë kështu që
mund të shihni orenditë tuaja

I keni orenditë kështu që
mund të jeni qenie njerëzore
dhe të uleni në to

Jeni të ulur në to dhe pini
këto cigare

E përqafoni njëri-tjetrin
dhe ju merr malli të ktheheni
në savanat

Sekonda kalojnë
minuta dhe orë
Ditë javë dhe vite
Shekuj ju ndajnë
nga savanat

Ju keni zgjedhur tashmë
dritën dhe orenditë dhe cigaret
jo savanat



TË VËSH NJË GJËSEND NË MYSHK

Nganjëherë kur je duke ecur në një pyll. Nganjëherë kur je duke ecur në një pyll, përkulesh. Ndaj dheut dhe vë një gjësend atje. E vë atje në një vend të lezetshëm në myshk. Kjo është si një ushtrim, ti praktikon që lë sende në pyje dhe lë dikë tjetër të kujdeset për to. Ajo që e lë, nuk është bërllog. Ti lë një pjesë të vetes sate. Ti e ke kuptuar tashmë Një dorashkë është një pjesa jote, por edhe kukull ose sanduiç. Edhe gjëra të tjera mund të jenë pjesë. Diçka që dikur e posedoje, gjendet në dhe në pyll kur ti ikën, diçka për të cilën mund të kishe pasur nevojë, pa të cilën s’mund të jesh, një pjesë jete ose një pjesë e madhe. Dhe myshku do të rritet mbi të, dhe harresa do ta marrë. Dhe pylli do të rritet, dhe makina do të vijnë. Dhe pylli do të bjerë, dhe myshku do të bëhet copash, dhe vendi do të marrë të ardhura eksporti, dhe nuk do të ketë asgjë më. Në njëqind vjet, një pyll i ri do të rritet, dhe gjithçka do të ketë ikur dhe do të jetë e harruar.



NJERI

Njeriu mund të bëhet gjithçka dhe të bëjë gjithçka Shko në çdo shtëpi dhe thuaj të gjitha emrat që ka
Njeriu mund të rri pezull në barka shkëmbi oqeani të qajë lotë zyre të bëjë pula të vështira dikush shikon këmbët habitet përse njeriPërse unë?



GJUNJTË E TYRE

Nganjëherë, kur shikon njerëz, mund të çuditesh kur sheh se hundët e tyre janë tepër të mëdha. Ose se gjunjtë e tyre nga afër duken si fytyra të vjetra, sikur të ishin rritur jashtë jetëve të mëparshme.



ERA E SIGURIMIT NJERËZOR

Era e sigurimit njerëzor mbaroi rreth vitit 1840. Kjo qe koha kur trupat nuk përmbanin dot më shpirtrat e tyre. Një gabim kishte ndodhur, njerëzit çoheshin herët në mëngjes dhe shikonin nëpër dhomë, vinin këmbët e tyre mbi dyshemetë e ftohta të drunjta me cifla dhe shkonin drejt dritareve. Në ato ditë ishte më bukur jashtë, shihje kryesisht gjethe. Kishte miniera të nxira dhe prodhime hekuri, por jo si tani, një zymtësi mbi gjithçka. Jashtë dritares gjendej një agim i pafajshëm, një si bekim, ose një kujtim për bekimin e vjetër të zgjohesh dhe të jesh brenda tij.
Ndodhi atëherë, në vitin 1840 në vjeshtë, në stinën më të bukur, që trupat nuk i përmbanin dot më shpirtrat e tyre. Ngrica ishte atje si një dorë që fshinte nëpër barin. Shpirtrat u zvogëluan dhe filluan të bredhnin. Gjetën rrugën deri në qytet. Atje, erëra frynin poshtë nëpër rrugë të zbrazëta. Kishte duhanshitës atje dhe kazino. Shpirtrat kërkuan punë dhe gjetën punë, u martuan dhe patën fëmijë, fituan një pikëmbështethe në organet publike dhe në mapot dhe ndërtuan gjithë këtë botë shqetësimesh. Por trupat u afruan sa më shumë nën Zotin, lulëzuan në të gjitha ngjyrat e vjeshtës para se harresa më në fund i hoqi, në shtëpi, në grumbullin madhështor të gjetheve të Zotit.



CIGARET

Ti sheh njerëz si ledhatojnë cigaret e tyre. Me anën e butë brenda gishtit të mesëm, sikur të ishin fëmijë të vegjël. Sikur njerëzit të ishin fëmijë të vegjël dhe cigaret, kafshët e tyre të vogla. Pastaj vjen zjarri i vocërr, dhe kafshët fillojnë të digjen në një cep, dhe njerëzit i thithen brenda. Me lakmi, siç thonë. Egërsisht. Të pamëshirshëm. Pa mëshirë.
E bëjnë për ndonjë njeri tjetër ose për ndonjë gjësend tjetër. Së pari, ledha e vogël. Pastaj zjarri. Një mall për sakrificën, për ta flijuar veten.
Për t’u bërë kafshë dhe për të dhënë ditët e tyre. 



MOS DIL JASHTË

Problemi me moshën tonë. Njerëz kanë thënë: nuk ka rrugë përjashta. Por unë them: ka tepër shumë rrugë përjashta. E gjitha që ofrohet janë rrugë përjashta, por asnjë rrugë përbrenda. Ata thonë po ashtu: Të gjitha rrugët përjashta janë tashmë të ngrëna nga përdorimi. Por unë them: Atëherë përpiqu të gjesh një rrugë brenda. Sepse rruga përbrenda nuk mund të jetë e ngrënë nga përdorimi. Sapo të kesh hyrë, ti je atje. Atëherë i ke përreth. Atëherë mund të ulesh pranë zjarrit. Por kur u provua një rrugë përjashta dhe ti më në fund ke dalë, shpejt dëshiron të hyjsh përsëri, sepse këtu jashtë nuk ka asgjë përveç mungesës dhe hapësirës së ftohtë. Nga vjen hidhërimi dhe ky zhgënjim me rrugët përjashta. Prandaj unë them: Mos dil. Hyj brenda në vend të kësaj. Dhe nëse shtëpia fillon të lëkundet, rri i ulur. Rri i ulur me një buzëqeshje të bukur.



NGA?

E di se shumë e pyesin veten nga vjen kjo, a është nga brenda ose nga jashtë, dhe a mund të mbarojë. Atëherë unë besoj se duhet të jetë nga jashtë. Mund ta shohësh nga duart, siç mbahen të shtrira, të gatshme për ta marrë. E gjithë qenia është e kthyer kështu, me fytyrën e të gjitha. Brenda, asgjë nuk është kthyer, vetëm shpina. Ti nuk pret asgjë nga ai drejtim, prandaj nuk ka fytyrë atje. Mund të qeshësh atje, por e qeshura del nga goja dhe dëshiron të takojë çfarëdo që vjen nga jashtë, dhe ta përshëndesë, dhe ta çojë brenda prapë. Disa njerëz thonë se ne shtrijmë duart tona dhe qeshim për të dhënë gjëra që i kemi, por ky nuk është mendimi im. Mendoj se thjesht duam të marrim e të marrim, kurdoherë duam më shumë. Nuk mendoj se mund të kemi çfarëdo. Pastaj ata çuditen nëse mund të harxhohet. Atëherë përgjigja ime është se nuk mundet. Kjo është shumë e sigurtë. Mbahet për gjithë jetën.