Sebastiano GRASSO

Sebastiano GRASSO (ITALI)

Biri i një mjeku gjeneral (1903 - 1985) dhe i markezes Giuseppina Camardi Polizzi (1916 - 1966), Sebastiano Grasso ka lindur në Catania të Siçilisë në Itali, në vitin 1947. Aty mori mësimet e para, kreu kolegjin klasik të San Michele di Acircale të drejtuar nga Etërit Filipinë.

Në vitin 1964, kur ai ishte 17 vjeç, del përmbledhja e tij e parë me vargje.

Laurohet për Letërsi moderne dhe për disa vite ka dhënë leksione të letërsisë italiane në Universitet deri në vitin 1971, kur shpëngulet në Milano për të punuar në gazetën më të madhe italiane, “Corriere della Sera”.

Që nga marsi i vitit 2007 është zgjedhur President i PEN Club-it italian.

 

Ka nxjerrë librat me poezi:

- “Horizonte të largëta” - 1964,

- “Plaquette” - 1968, (me parathënie të kritikut të madh italian Carlo Bo),

- “Poezi jashtë stinës” - 1970 (me një hyrje nga shkrimtari Diego Valeri dhe me një vizatim në ballinë nga poeti i madh spanjoll Rafael Alberti,

- “Loja e kujtesës” – 1973 (me parathënie nga poeti i madh italian Mario Luzi e përsëri me vizatime nga Rafael Alberti,  Domenico Cantatore, Ibrahim Kodra, Giuseppe Migneco e Aliqi Sasu, përkthyer në Spanjë në kolanën “Adonais”,

- “Sina e kllounit” – 1978 (me parathënie nga Riccardo Bacchelli) dhe merr çmimin “Beella” dhe fiton “Cepp-Pistoia”,

- “Poeti dhe fantazma” – 1980 (përsëri me parathënie nga kritiku Carlo Bo),

...dhe Sebastiano Grasso hesht për 20 vjet rresht, ndërkaq poezi të e tij futen nëpër antologji e botime kolektive.

Dhe befas në shekullin e ri, në mijëvjeçarin e ri shpërthim tjetër. Dalin librat:

- “Pubja jote e zezë do ta talle vdekjen” – 2000 ( me një shkrim kritik nga Carlo Bo dhe me vizatime nga Renzo Vaspignani),

- “Mbi malin e Venerës” – 2002 (me parathënie nga Mario Luzi e vizatime nga Mimmo Paladino),

- “Lutja e një virgjëreshe” – 2004...

- “Pudër në këpucë të sheshta grash” – 2006... dhe vlerësohet me çmimin ndërkombëtar “Lerici-Pea” së bashku me Lawrece Ferlinghetti për karrierën letrare.

- “Hiri falenderon prushin dhe xixat” – 2007, (përmbledhje e katër vëllimeve të mëparshëm me parathënie nga shkrimtari i njohur Alberto Bevilacqua dhe me shtesë shkrimesh kritika nga autorë të shquar).

Po në këtë vit del në Spanë një përmbledhje me vjersha me parathënie nga nobelsiti portugez José Saramago.

Më pas vazhdojnë përkthimet e poezisë së tij në Poloni me parathënie nga Otto von Krauss, në Rusi “Nimfa me xhinse” - 2008, me parathënie nga poeti i njohur Evgenij Evtushenko,

- “Nën këmishën me perla” – 2008, (përmbledhje e futur në një kuti bronzi, gdhëndur nga skulptori Arnaldo Pomodoro),

- “Ti, në grackë nën qerpikë” – 2009, (me parathënie nga Jacqueline Risset), i përkthyer në suedisht, rusisht, arabisht (me parathenie nga poeti i njohur në botë Adonis, po edhe nga Moni Ovadia, etj,) si dhe në shqip në vitin 2014 (me parathënie nga Visar Zhiti).

Gjithashtu ai është  përkthyer dhe në gjuhët franceze, anglese, bullgare, etj, e vazhdon të përkthet.

Sebastiano Grasso është përkthyes dhe vetë. Në gjuhën e tij amëtare, në italisht, ka sjellë nga frengjishtja poetët Apollinaire, Bodlaire, Cendrars, Senghor, Valery e nga spanjishtja Alberti, Aleixandre, Cemuda, Dali Gracia Loeca, Hierro, Jimenez, Machado, Neruda.

Të shumta janë veprat e tij eseistike për teatrin, bashkëpunimet me emra të mëdhenj të artit boteror,.

Në gazetën "Corrire della Sera", ku ai vazhdon punën në sektorin e kulturës, ku punuan shkrimtarët e mëdhenj si Dino Buzzati e nobelisti Eugenio Montale, boton çdo javë nga një shkrim eseistik.

Në vëmendjen e tij janë dhe kultura shqiptare dhe shqiptarët, për të cilët dhe ka shkruar...

 

 

NË STACION

Fantazmat fryjnë gjoksin dhe hovin

duke lënë fosile e perëndime të të dashnorit tënd

ngjyrë bordoje. Aroma e bukës së mykur

krijon pauza tejet të gjata në këtë stinë

ende të pambaruar: rrënjë e mot’ i mirë

shkridhet nga dheu i shkrifët. Të enjten

nuk do të vish me trenin e parë të mëngjezit,

që niset nga Sondrio, por unë po pres tashmë

në Stacionin Qendror dhe mbledh zjarrin e mbrëmjes

të trageteve në Laguna. Ndërrojmë zakone:

pak nisje, tepër arritje. Këtu jemi shumicë

që presim dhe pamja memece vazhdon,

ngulmon një lojë shkëmbimesh e përshëndetjesh.

 

 

 

FORMË TË HUMBURA

 

Zota të paepur u gjendën në një vajtim

të nëndheshëm ku ujra acide mjegullash

spërkasin fytyrën tënde prej sirene të kohëve të tjera.

Këtu çdo dhomë bëhet e ndryshme:

imazhi yt vishet me fjalë, me forma

të humbura ndërsa vera futet pyjeve

dhe, në mbrëmje, hëna fle mbi degët e hija

përzihet me drurë hollakë që zhyten

nëpër ligatina. Dhe shiu ka zërin e saj

që rrëshqet mbi zallin e rrëkeve, ndërsa rrekem

t’i qëndroj natës që më fushëron aq pranë.

 

 

DO TË VIJNË TEK TY MBI FLLADE

 

Teksa endesh gjatë natës në kopshtet

e Manuelit mbi ne shpikin retë

drejtime të reja. Të marr me vete; mbi çatitë

e Sondrios petale, bardhësi bore,

rënë në agoni mes gotullave të tjegullave

ashtu si gjarpérinjtë. Do të vijnë te ty mbi fllade

psherëtimat e mia të ndezura, do të dëgjosh me detin

që mërmërin jehonën e vajtimeve të mia, i këndon

Edgardi Luçies. Jehona jote është imja.

 

LEGJENDAT FSHATARE

 

E dashur, vezullojnë mbi thika të çuditëshme

mendime dhe re të bardha përmbysin

stërkala kaltërsish. Thonë që natën

ndjehet rritja e grurit dhe e barit

hollak, por mbase janë legjenda fshatare

(në Varzella fermeri ua tregonte

nëntë çupave të tij). Ngulmon, vallzon

e njolltë, lëshon dritë ngjyra mbi ishullin ku

stinët mbarojnë në puset pa ujë

e në qiejt ngjyrë llogaçesh.

 

 

RRATHË MAGJIKË

 

Nga sa enigma përbëhet historia jonë;

prej sa magjish, anija me të cilën duhej

të shkoje. Dialogu i thyer rinis: endërroj

një kohë që nuk ishte në ëndërr. Gjurmë e tua

mbi tapet shkatërrojnë fantazmat e shtëpisë, rrathë

magjikë e pasqyra ku kërkohet fytyra jote,

të vazhdosh një lojë dashurie e t’i japësh emrin

tënd një ylli. Në pritje, po në pritje që mjegulla

të shkrihet dhe furia e syve të tu të vijë me diellin.

 

 

TË KËPUTËSH AGIMET

Do të hapësh krahët e tu (nëna ime më pret

prej kohësh: nuk do ta zhgënjej ende dhe aq).

Si është e mundur të këputësh agime si pemët

o të thyesh pasqyrat dhe fati

mos të të braktisë? Zërat tanë coptojnë

flukset e reflukset, hiri bën pis parketin

dhe mes gjinjëve të tu shtrij dorën dhe fillon

solfezhi me mollzat e gishtave. Thonë që përroi

u çmend dhe ujrat vërshojnë luginave.

Nuk duhet shkuar në teatër, ditë pas dite

drama do të luhet brenda mureve shtëpiakë

 

MUZGU I JETËS

Pranvera i hidhet Veriut, e-mail-et

kanë zëvendësuar telegrafin, thonë, por

s’e di në di t’i lexosh. Engjëjt tanë janë

gjetiu, në det të hapur, si zogjtë shtegtarë.

Netët mufaten, bëhen fllucka kujtimesh

por s’plasin dot. Zot!, fati

ynë është një torturë e gjithmontë. Dhe është

tamam këtu, thua, muzgu i jetës, ferri ynë.

 

 

 

 

KUMBIMI I SË DIELËS

 

Shtohet kumbimi i së dielës

në mëngjes me ngrohtësinë e parë të qershorit.

Udhëtimi i munguar më lë pa ngjyrat

e stinës së verës, nga ditët perverse të gërryera

prej perëndimeve të kuqe gjak. Nga pas

xhamave shoh në rrugë, në kërkim

të krahëve të tu që shenjojnë një lamtumirë.

 

 

AJRI ZVETËNON

Do të të vijë në pranverë, përfundon falltarja

duke mos pranuar shpërblimin (“Do t’ma jepni bashkë”):

atëhere në shtëpi do të jenë divanët e rinj. Të tjera

kujtime: trupa pa egërsi, stuhi të kërcënuara

nga gjëmimet (por pa shi), pagjumësi e muzikë

ripërtërijnë netët. Kush pret, në Randazzo,

barinjtë që derdhin qumështin e porsa mjelë

në kusitë e aluminta lënë jashtë

portës? (Nuk kishte Zyra të Higjenës.)

Të gabon një vetmi mbretërore dhe nuk vëren

që ajri zvetënon çdo skeptër.

 

 

MBI RRËNOJA

Piqet drita mbi rrënojat e torturuara;

këtu mbetet e në agoni rindizet

zëri yt (“Merrmë çmendurisht”)

që duronte kontraste e kontradikta.

Jeta vazhdon, thonë shumë. Bulërin

në dhomën e ndëjtjes Minotauri i Pikassos duke ngritur

kokën e xhindosur. Dhe nata s’ka mëshirë

as nga stërkalat e saj as nga ëndrrat tona.

 

 

TË VOZITËSH

Pothuaj një mbishkrim, zëri yt. E kërkoj

ende mbi det, mbi lumë, si të qe

i aftë të pluskonte. Epitafet janë gjithnjë

më larg. Shpërfillin furtunën çafkat

që enden të lodhura fare ulët. Deti

mbërthehet tek mëngjezi, shpërthen anët

e fshatit ku kumbimet e para zgjojnë

gjumin dhe zbulojnë sekrete. Kemi pushuar

së vozituri, natën, drejt natës.

 

 

TË RIJETOSH MAGJINË

Grupi i humbur mblidhet,

sa jemi pas kësaj shtrengate.

Mario Luzi

 

Anash binarëve që ndjekin faret e makinës

renditen shtëpiza e pallate të lyer. Gjeste të

shpejtë, shiu falsifikon temperaturën dhe orët bëhen

më të shkurtëra, vdesin kodërzat gjithnjë e më larg

nga qytetit. Grija ndjek të tjera gjerësi

dhe deti ndërron emër pak e nga pak

nga që treni zgjatet drejt Veriut; rijeton magjia

e erës që rrokëzon e pëshpërit e që ti kërkon

të kapësh përvjetore të padukshëm, shenja jete.

 

 

RRUGA BËN BËRRYL

Humb figura jote ku rruga

bën bërryl. Papritur e panjohura:

çfarë do të ndodhë? Nuk mundem

të të nxjerr nga kujtimet, s’ja dal dot. Duku

për kënaqësi, zhduku, riduku

si një vetëtitje, spikat, pastaj  hepohu

dhe të ngatërroj me gjethnajën e një gajushe

që del jashtë nga muri në kthesë, boshatisesh

nga lulkuqet ngjyrë gjaku. Tani heshtja

pothuaj e djeg dritën dhe e bën të errët

si në një gjerdan me brumbull

o në një humbje. Montale ka takuar

të keqen e jetës, unë kotësinë e saj të bukur.

 

NATË SURREALISTE

Një violinë në rrugë përsërit me orë të njëjtën

qarje dhe nga ballkonet tashmë dikush bërtet

se nuk mundet më. Dysheku ishte

më i ashpër në atë natën tjetër surrerealiste

në të cilën gjumi u shpall i falimentuar.

Është fytyra jote në sirtarin e parë

djathtas skrivanisë: buzëqesh mes hithrave

e fiereve, shikon, dëgjon, ngashnjehesh

sikurse hija që shfaqet të mos

ta marrë era e Jugut, e tmerrshme

si kjo cijatje violine.

 

QYTETI VDES

Në udhëkryqe bashkohet dhuna, qyteti

vdes nga ora në orë, dhe nuk duhet më

të presësh që shkëlqimi të braktisë pllakat

e bardha të banjës. Koret e natës bëhen

shtjella ndërsa biçikletat fluturojnë

mbi trotuare, u paraprijnë mallkimeve

dhe mjegullave ku të gjallët fshihen

o humbin si të vdekurit. O mbase ti e unë

jemi të vdekur, por pa e majmur tokën.

 

MISTERE

Kanë mbetje të natës kupat e argjëndta

vendosur pas kanatave. Në video dikush

flet për mistere e daulle dhe vrasje

(në një sfond zërash histerikë), e thirrje

nga oborri i shtëpisë, para filmit

të tetë e gjysmës. Gishtrinjtë futen

nën jelek dhe thonjtë çjerrin gjirin

e ëndrrave. Jashtë një erë e fortë bën rrëmujë,

tund dhe pastron kryqet e praruar në qendër

të jaseminëve. Të mistershme, gabimet

joshnin ditët pa vënë

në hesap muzikën që shpallte

hakmarrjet në mjegullën gjithnjë e më therëse.

 

 

SHKALLË LËVIZËSE

Nuk mund të pres që të mbetesh vetëm.

Vetëtin metali i shkallëve lëvizëse

në Rinashente, fati ynë ngjyhet

me të zezë, mbulohet me hi dhe harxhohet

duke iu avitur një qielli që mbulon

prapsitë që nuk bëjnë potere.

 

 

 

GRI

Thua që grija nuk është tamam

një ngjyrë. Dhe qyteti? Shtëpi gri,

rrugë gri, tram gri, skena

dhe paraskena gri. Dhe sytë e tu

janë gri: ajo grija që ka mbërritur

shkëlqimin e shekujve.

 

 

 

ENGJËJ NË KUNDËRDRITË

 

Bredhat dhe mështeknat ngjeshen pas shtëpive në Kristanstad,

ku bij dhe nipër të larguar jetojnë verën reale.

Kemi pritur këtë çast; pastaj kemi

ndalur, pa motiv. Zotat e detit cënojnë

anijet në rad. Cili, në shekullin XXI këndon ende

për vesën o erën që rrëmben një palë

çorape të shkulura nga kapset? Engjëjt

janë zhdukur nga librat e përrallave; është e pamundur t’i shohësh

qoftë në kundërdritë. Sytë pasqyrojnë një pallto

blu leshi. Të flesh. Do fle me shpresë se do të shoh në endërr,

por dallga të shtyn mbi shesh për të braktisur vetveten.

 

E FUNDIT...

Nata e fundit, fleta e fundit, hëna e fundit,

e fundit...  Ku je? Shtirem se po të pres

dhe këndoj një refren, por tingulli coptohet

dhe paksohet befas, vazhdon qyteti të zgjohet

dhe më risjell aromën tënde të mëngjesit të parë,

kur mbi trotuare bënin sfilatë të parët

bankarë dhe veshi burgoste zërat.

Përktheu: Visar Zhiti