Back to Top

Edicioni XIII i Festivalit Ndërkombëtar të Poezisë “Ditët e Naimit”

POETI FRENG LIONEL RAY - LAUREAT I ÇMIMIT “NAIM FRASHËRI”


lionel2Laureat i Çmimit të madh letrar "Naim Frashëri" të Edicionit XIII të Festivalit Ndërkombëtar të Poezisë "Ditët e Naimit" është poeti i madh freng Lionel Ray. Ky është vendim i Jurisë së Festivalit i përbërë nga kryetari i jurisë prof.dr. Agron Tufa (Shqiperi), dhe anëtarët Skender Sherifi (Beligjikë) dhe Ndue Ukaj (Kosovë). Në këtë edicion Drejtoria e Festivalit, laureatin e sivjetshëm Lionel Ray do ta shpall edhe Anëtar Nderi të Festivalit. Laureat të mëhershëm të këtij festivali janë emra të njohur si: Ismail Kadare (Shqipëri), Abdellatif Laabi (Marok), Desmond Egan (Irlandë), Thomas Tidholm (Suedi), Manlio Argueta (Salvador), Peter Poulsen (Danimarkë) etj. Edicioni i 13 i Festivalit Ndërkombëtar të Poezisë “Ditët e Naimit” do të mbahet prej 15 – 18 tetor në qytetin e Tetovës.
Këtë e bëri të ditur në Konferencën per shtyp, të mbajtur më 15 shtator, në Qendrën Kulturore në Tetovë, drejtori i Festivalit Ndërkombëtar të Poezisë "Ditët e Naimit", Shaip Emërllahu.

Në vazhdim, ai lexoi një biografi të shkurtër të fituesit, ku ndër tjera theksoi se poeti Lionel Ray është poet i shquar i letërsisë bashkëkohore frenge. Robert Lorho (Lionel Ray) është pedagog i letërsisë moderne dhe profesor nderi i shkollës së lartë. Ka dhënë mësime të letërsisë franceze në Paris në klasa përgatitëse për shkollën e lartë elitare ENS-në.

Së pari botoi me këtë emër tri vëllime me poezi, mes të cilëve Légendaire (Legjendar), në shtëpinë botuese Seghers, libër për të cilin u shpërblye me çmimin “Guillaume Apollinaire” më 1965.

Robert Lorho merr pseudonimin Lionel RAY më 1970 me rastin e botimit të poezive të reja të prezantuara nga Aragon në “Les Lettres Françaises”.

Lionel Ray për tërë opusin e tij letrar ka marrë çmimin “Goncourt” të poezisë më 1995 dhe Çmimin e Madh të poezisë të Shoqatës së Letrarëve të Francës më 2001. Shumica e librave të tij me poezi janë të disponueshëm në shtëpinë botuese “Gallimard”. Është edhe autori i librave arti dhe dy monografive në shtëpinë botuese “Seghers”, njëra kushtuar Rimbaud-it, tjetra Aragon-it (prezantimi dhe përzgjedhja shkrimesh, koleksioni “Poètes d’aujourd’hui”).

Ka qenë anëtar i Komitetit drejtues të revistës Action poétique (Aksion poetik – 1973-200) dhe i gazetës mujore Aujourd’hui poème (Sot poezi – 1998-2007). Momentalisht është presidenti i Akademisë “Mallarmé”, anëtar i Akademisë Europiane të Poezisë dhe i komitetit të revistës Europe.

Në vazhdim, kryetari i jurisë, dr. Agron Tufa tha se, Linonel Ray është një figurë e madhe e poezisë moderne franceze dhe europiane, që me krijimtarinë e tij e ka mahnitë kritikën franceze, për shkak të modernitetit të vargut dhe substancës së poezisë. Lionel Ray është një ndër poetët më novatorë të sotëm. Kërkimi dhe eksperimenti i tij poetik shkon në një ballafaqim me misterin e lashtë dhe semantikën trashedentale të fjalës, metamorfozën e saj nëpërmjet një aventure spektakolare të diskurseve dhe mikrodiskursve. Fushat semantike të poezisë së Rayit janë të nginjura me referenca dhe asociacione të holla, shpesh herë ironike e parodike. Fjala si element krijimi në poezinë e Lionel Rayt zbulon dhe zhvesh botërat nga perdet mbështjellëse për të mbërritur në thelbin lucid që e modelon botën në pirgje vegimesh dhe imazhesh. Poezia e Reyit ka gërshetuar përvojat avanguardiste e moderniste, që nga poezia postsimboliste e surrealiste, deri tek hulumtimi i formës dhe entropia e gjuhës. Eksperimentalizmi i poezisë së Linel Rayit përbashkon ontoligjinë ekzistenciale me ndjenjën bashkëkohore të një lirizmi human.

Temat e kërkimeve të mëdha të Lionel Rayt, janë zbulimi i misterit dhe identitetit njerëzor “kush jam, çfarë jam, pse jam, çfarë përfaqësoj në këte botë, kush është ai tjetri që bunë brenda meje, etj”. E gjithë kjo metafizikë, e përthyer në vargjet e një lirizmi ekstatik, përbën variacionet e identitetit kompleks njerëzor, ku ndoshta njeriut i duket vetja një qenje e huaj apo e të huajëzuar, e pa zbuluar, projektim i unit ku mendon se është subjekti lirik, por që në fakt prek kufijtë e zbulimit të një identiteti tjetër. Poezia e tij e ka një lloj tejdukshmërie, nëpër të cilën frymon një bukuri e distancuar, një dukshmëri që mundohet të shprehë të pa dukshmen e mishëruar me fjalën, formën, vargun poetik, që finalizohet te konkluzioni:

“Une jam ato fjalë që po i shkruaj! Jam misteri, enigma e atyre fjalëve, jam çfarë thonë ato fjalë, por ndoshta edhe më shumë se sa nuk thonë ato!”-tha kryetari jurise Agron Tufa.

Në edicionin e sivjetëm ardhjen e kanë konfirmuar 40 poetë nga 25 vende të botës: Kanada, SHBA, Islandë, Holandë, Danimarkë, Belgjikë, Estoni, Finlandë, Gjermani, Francë, Jordani, Itali, Izrael, Palestinë, Turqi, Hungari, Kroaci, Greqi, Bullgari etj. Sikurse në të shkuarën, edhe sivjet Drejtoria do të botojë antologjinë me poezi të poetëve pjesëmarrës.

Edhe programi i këtij edicioni do të jetë i larmishëm. Në kudër të tij, do të mbahet disa orë letrare, do të bëhet përurimi i laureatit të sivjetshëm, do të promovohen libra, do të vizitohen lokalitete kulturore dhe historike etj.


Artan ARSLLANI

 

Lionel Ray


lionel2

Biography

Born of a Breton father and a Walloon mother, he spent his childhood in the town of Mantes-la-Jolie.

He published several collections under his real name, Robert Lorho, Associate of French language and literature professor at the Lycee Chaptal Khâgne.In 1970, he took the pseudonym of Lionel Ray. Lionel Ray is president of the Mallarmé Academy, he is also a member of committees of the journal la revue Europe, and Aujourd'hui.

He teaches creative writing at the University of Paris-Sorbonne 4 .
He is a father of four children from his first two marriages: Anne, Frank, Adrien, and Philippe Lorho. He lives in Paris with his wife Sumana Sinha; she published her first novel in French Fenêtre sur l'abîme.

Awards

  • 1981 Mallarmé prize
  • 1995 Goncourt Prize for poetry
  • 2001 Société des gens de lettres Grand Prize, for Pages d'ombre: poèmes.
  • Kowalski Prize of the city of Lyon
  • Guillevic Prize of the city of Saint-Malo

Works

  • Les Métamorphoses du biographe ; suivi de la parole possible. – Gallimard, 1971, 131 p.
  • Lettre ouverte à Aragon sur le bon usage de la réalité. – Paris : Les Éditeurs français réunis, 1971, 111 p.
  • L’Interdit est mon opéra. – Gallimard, 1973, 116 p.
  • Arthur Rimbaud. - Seghers (Poètes d’aujourd’hui), 1976, 183 p. Nouvelle édition 2001.
  • Partout ici même. – Gallimard, 1978, 191 p.
  • Aveuglant aveuglé. – Saint-Laurent-du-Pont : Le Verbe et l’empreinte, 1981, np.
  • Le Corps obscur. – Gallimard, 1981, 112 p.
  • Nuages, nuit : poèmes. – Gallimard, 1983, 123 p.
  • Empreintes. - Saint-Laurent-du-Pont : Le Verbe et l’empreinte, 1984, [6 p.].
  • L’Inaltérable. - Saint-Laurent-du-Pont : Le Verbe et l’empreinte, 1984, [3 p.].
  • Voyelles et consonne. - Saint-Laurent-du-Pont : Le Verbe et l’empreinte, 1984,
  • Approches du lieu ; suivi de Lionel Ray et l'état chantant par Maurice Regnaut. – Moulins : Ipomée, 1986, 115 p.
  • Le nom perdu : poèmes. – Gallimard, 1987, 127 p.
  • Une sorte de ciel : poèmes. – Gallimard, 1990, 114 p. (Prix Artaud)
  • Comme un château défait : poèmes. - Gallimard, 1993, 151 p. (Prix Supervielle 1994; Prix Goncourt de poésie 1995)
  • Syllabes de sable : poèmes. - Gallimard, 1996, 170 p.
  • Pages d'ombre: poèmes. Gallimard, 2000.
  • Aragon : Seghers, "Poètes d'aujourd'hui", 2002 ISBN 9782232122064
  • Matière de nuit : poèmes. Gallimard, 2004.
  • 12 poetas bengalis : recueil de poésie bengalie in French and Spanish, with Sumana Sinha. - Ed. Lancelot, 2006. Murcia.
  • Tout est chemins: Anthologie de la poésie bengalie in French with Sumana Sinha. - éd. Le Temps des cerises, Paris. 2007.
  • L'invention des bibliothèques (les poèmes de Laurent Barthélemy): Gallimard, 2007.
  • Le Procès de la vieille dame. Eloge de la poésie. Collection of essays. Éditions de la Différence. 2008.

Collaborations with painters

  • Le dessin est une mémoire : autour de l’œuvre graphique de Le Yaouanc. – Association culturelle de la Faculté des lettres et des langues de l’Université de Poitiers : Éditions de la Licorne, 1996, np [32 p.].
  • Plusieurs ouvrages sur et avec le peintre cubain Joaquin Ferrer : Joaquin Ferrer ou l'Imaginaire absolu (monograph, éd. Palantines, Quimper, 2001, 130 illustrations).
  • Sumana: recueil de neuf poèmes d'amour dedicated to his wife, accompanied by the painter Bardet C.J. and Bengal translation by Sumana Sinha.
  • Comme nuage et vent, recueil de 6 poèmes accompanied by 4 etchings by Els Baekelandt (Éditions Sanchez-Alamo, graphisme analogique de la zone opaque, Paris, 2006)

 

*

 

 

L’automne est venu

en plein midi

par le chemin des saules.

 

L’enfant qui souriait sur

une ancienne photographie

n’est plus.

 

Quel vent bavard

nous traverse

et meurt ?

 

Intarissable

le temps

va :

 

au milieu des masques

des vieux décors,

un manque discret

d’ombres.

 

 

*

 

La vie circule

de route en route

souligne le chiffre des jours

accompagne            patiente

les chats et la neige :

le temps est une école de joies.

 

Ici ni les noms ni les dates

ne vieillissent.

 

Qui donc es-tu, toi,        l’invité

qui ne pouvait partir ?

 

On n’oublie pas.

Dans le miroir

un oiseau                      passe.

 

 

*


Dans un même silence

les maisons et les jours

les corps endormis

miroirs et lampes

le pain les citrons les solitudes.

 

Puis cette marée en nous du désir

qui glorifie les roses :

c’est l’heure où d’antiques ténèbres

montent

jusqu’à la bouche natale.

 

Salve d’écume

ni aube ni voix

ni blessure ni enlisement

mais la parfaite nudité

comme un

caquelicot d’avril.



*

 

Nuit entre toutes – l’intime

nuit

de ta naissance,

et sans tache

les oiseaux la haute neige.

 

Nul ne sait pourquoi

ce goût d’hiver et de sel

sur ta bouche

persiste

et quelle lumière encore

envahit des noms jadis aimés.

 

Intarissable la mémoire

s’ouvre

à la croisée des vents.



*

Pierre

que rien ni regard ni songe

ne traverse

et personne n’en peut

déchiffrer l’énigme.

 

Novembre est sans éclat

le jour sans visage

dans le grand écart du sommeil

tu n’appartiens plus

qu’à toi-même.

 

Dans l’immobile crépuscule

pourtant

tu renoues le fil perdu,

un astre monte

bouche froide

une roue de lumière.



*

 

Comme une question arrachée

au silence

et c’est surgir :

lumière fut le seuil où l’inaperçu

glisse.

 

Tu lui demandes qui tu es, ô compagne !

vois, comprends :

ni l’instant lointain ni la déchirure de l’aube

n’exigent pareille alarme.

 

Mais toujours le sang vibre, appelle,

à cause de la terre et des arbres,

des sentiers et des lendemains.

 

Que ne suis-je une forêt,

un ruisseau, une ville impatiente,

un voyage que rien n’épuise ?



*


Tu sens monter en toi les souvenirs :

un bleu couleur d’étoile

comme est la foule.

 

Puis avec la nuit viennent

d’autres nuages qui

te ressemblent.

 

On entend des cris

du côté des ombres,

des clefs

qui n’ouvrent plus aucune porte.

Peut-être est-ce la lune

avec soi qu’on emporte

au plus loin du temps          avec

sa vieille charge de silence

sans trace               aveuglément.



*

 

L’automne attend sous les arbres

dans cette lumière incomparable

des fruits obscurs.

 

Déjà entre les pierres

la nuit comme l’eau

circule.

 

Tu es venu de plus loin

ne dormant pas dormant peu,

ne t’arrête pas en chemin.

 

Marcheur de plus d’étapes,

le monde au-devant de toi

n’a plus de frontières

il s’ouvre de l’intérieur où

tu cherches

obscurément.



*


Les mots n’ont pas les mains liées

ils ne reviennent pas de loin avec

un clou fiché dans l’œil

ils n’entendent pas le chuchotis

des oiseaux au crépuscule

ils ne boivent pas l’eau fade du souvenir

ils ne rentrent pas quand la nuit tombe

ils ne sont ni des étoiles ni de la boue

ni des miroirs pour jeunes filles solitaires

ni des enfants perdus.

 

Ce ne sont rien que mots parmi les mots

sans impatience et sans effroi

sans ombre et sans masque

le nombre est en eux

ils ne disent rien que ce qu’ils disent

et s’ils brillent dans l’ombre quelquefois

c’est à cause des sources

ou des fruits mûrs

ou du printemps tardif.

 

Mais ils sont paroles dans la langue

toujours plus loin et proches

dans l’obscur creuset des événements

dans le désordre et l’éclat

et le décompte secret du temps.

 

 

 

 

Exhibition of Halil Sylejmani

halil1halil2halil3halil4halil5halil6halil7halil8halil9halil10halil11halil12halil13halil14halil15halil16 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Edicioni XII i Festivalit Ndërkombëtar të Poezisë “Ditët e Naimit”

Edicioni XII i Festivalit Ndërkombëtar të Poezisë “Ditët e Naimit”

POETI MAROKEN ABDELLATIF LAABI

LAUREAT I ÇMIMIT “NAIM FRASHËRI”


Dr. Agron TUFA (kryetar i jurisë) ...për rezistencën e rrënjeve shpirtërore kundrejt entropisë dhe shpërbërjes, për pastrimin dhe rikthimin e nostalgjisë së çiltër mbi mitet e humbura të identitetit dhe zanafillës, për detajin fantazmogorik që feks në kujtesën dhe përditshmërinë tonë, për vegimet sureale mbi sendet dhe dukuritë në vetëdijen e traumatizuar të njeriut bashkëkohor, për metafizikën e konfliktit me mitet e kohës, gjuhës, prejardhjes, traditës dhe historisë, për harmoninë e fjalës poetike me imazhin mediativ e filozofik, për fluturimin poetik transcendental të njeriut si frymë…


Tetovë, 20 tetor 2008

Laureat i Çmimit letrar "Naim Frashëri" të Edicionit XII të Festivalit Ndërkombëtar të Poezisë "Ditët e Naimit" është poeti i madh maroken Abdellatif Laabi, i cili prej kohësh jeton në ekzil në Paris.

abdellatifKy është vendim i Jurisë së Festivalit i përbërë nga kryetari i jurisë prof.dr. Agron Tufa (Shqiperi), dhe anëtarë të jurisë Drazhen Katunariç (Kroaci) dhe Remzi Salihu (Maqedoni). Në këtë edicion Drejtoria e Festivalit, laureatin e sivjetshëm Abdellatif Laabi do ta shpall edhe Anëtar Nderi të Festivalit. Laureat të mëhershëm të këtij festivali janë emra të njohur si: Ismail Kadare (Shqipëri), Desmond Egan (Irlandë), Thomas Tidholm (Suedi), Manlio Argueta (Salvador), Peter Poulsen (Danimarke), Fatos Arapi (Shqiperi) etj. Edicioni i 12 i Festivalit Ndërkombëtar të Poezisë “Ditët e Naimit” do të mbahet prej 23 – 26 tetor në qytetin e Tetovës.
Këtë e bëri të ditur në Konferencën per shtyp të mbajtur më 19 shtator në Qendrën kulturore në Tetovë, drejtori i Festivalit Ndërkombëtar të Poezisë "Ditët e Naimit", Shaip Emërllahu.

Në vazhdim ai lexoi një biografi të shkurtër të fituesit, ku nder tjera theksoi se poeti Abdellatif Laabi është poet i shquar i letërsisë bashkëkohore marokene si dhe i asaj frankofone të periudhës pas pavarësisë dhe njëra nga figurat më të mëdha letrare të shekullit 20 në Magreb. Redaktor i revistat “Soiffles”, politikisht aktiv, u arrestua, u torturua dhe u burgos më 1972 për “delikte opinioni”. I adoptuar si i burgosur i ndërgjegjes nga Amnesty International, u shpërblye me Çmimin e Lirisë, PEN klubi francez, dhe Çmimin Ndërkombëtar të Poezisë nga Fondacioni i Arteve në Roterdam, derisa ai ishte ende në burg. U lirua më 1980 dhe tani jeton në Francë. Me 1988 u shpall anetar i Akademisë MALARME, Çmimit Alan Bosqe per teresine e vepres,Cmimin e afrikes mesdhetare, Cmimin e poezise Valon-Bruksel, Cmimin Fonion Nichols etj.

Labi ka shqyrtuar me çiltërsi dhe me depërtim të madh historik dilemën e marrëdhënies midis intelektualit dhe shtetit, një dilemë me të cilën ballafaqohen të gjithë shkrimtarët nga shoqëri të varfra dhe despotike dhe që shpesh shmanget ose minimizohet. Duke problematizuar vazhdimisht rolin e shkrimtarit, vepra e Laabit ka mbajtur lart mundësinë e shfaqjes së një zëri të pakompremetuar letrar në Magrev, në këtë ai zë vendin e dytë pas atij të shkrimtarit Kateb Yacinë në Algjeri.

shaip

Nga konferenca për shtyp:

Shaip Emerllahu (drejtor) dhe Agron Tufa (kryetar i Jurise)


Kryetari i jurisë, Agron Tufa tha se, i ndahet ky çmim për rezistencën e rrënjeve shpirtërore kundrejt entropisë dhe shpërbërjes, për pastrimin dhe rikthimin e nostalgjisë së çiltër mbi mitet e humbura të identitetit dhe zanafillës, për detajin fantazmogorik që feks në kujtesën dhe përditshmërinë tonë, për vegimet sureale mbi sendet dhe dukuritë në vetëdijen e traumatizuar të njeriut bashkëkohor, për metafizikën e konfliktit me mitet e kohës, gjuhës, prejardhjes, traditës dhe historisë, për harmoninë e fjalës poetike me imazhin mediativ e filozofik, për fluturimin poetik transcendental të njeriut si frymë.

Qëllim dhe kadencë për vetpërsosje-përshkrirjen e mahnitur të mikro dhe makrokosmosit të njeriut bashkëkohor dhe të përjetshëm - poezia e Abdellatif Laabit nderohet dhe çmohe,t sot prej nesh si një enciklopedi e magjishme e shpirtit njerëzor, që ngryset e shkrepëtin nga hareja e pikëllimi.

Në edicionin e sivjetëm ardhjen e kanë konfirmuar 75 poetë nga 29 vende të botës: Kanada, SHBA, Kili, Japonia, Korea e Jugut, Indi, Islande, Holande, Danimarkë, Estoni, Finlande, Gjermani, Francë, Marok, Itali, Izrael, Palestine, Turqi, Qipro, Hungari, Kroaci, Serbi, Bullgari, Bosnje dhe Hercegovina si dhe poete shqiptare nga Mali i Zi, Shqiperia, Kosova dhe Maqedonia.
Sikurse në të shkuarën, edhe sivjet Drejtoria do te botojë antologjinë me poezi të poetëve pjesëmarrës.

Edhe programi i këtij edicioni do të jetë i larmishëm. Në kudër të tij, do të mbahet disa orë letrare, do te behet perurimi i laureatit te sivjetshem, do te promovohen libra, do te vizitohen lokalitete kulturore dhe historike etj.

A. Arsllani

shaip2

 

Abdellatif LAABI (MAROKO)

Abdellatif LAABI (MAROKO)

 
 

 

 
 

Abdelatif_Laabi

 

Abdellatif Laâbi u lind më 1942 në Fes (Marok). Në vitin 1966 themelon revistën Souffles, që luan një rol të konsiderueshëm në ringjalljen e kulturës në Magreb. Lufta e tij si intelektual dhe opozitar çon deri te burgosja e tij nga 1972 deri 1980. Jeton në Francë prej vitit 1985.

 
 

Redaktor i revistës Souffles, politikisht aktiv, u arrestua, u torturua dhe u burgos më 1972 për "delikte opinioni". I adoptuar si i burgosur i ndërgjegjes nga Amnesty International, u shpërblye me Çmimin e Lirisë, PEN Club-i francez, dhe me Çmimin Ndërkombëtar të Poezisë nga Fondacioni i Arteve, Rotterdam, kur ishte ende në burg. U lirua më 1980 dhe tani jeton në Francë.

 
 

Abdellatif laabi është shkrimtar i madh maroken frankofon i periudhës pas pavarësisë dhe njëri nga figurat më të mëdha letrare të shekullit XX të Magrebit. Përdorimi i frëngjishtes në vend të arabishtes nga ai është një vendim i qëllimshëm në përpjekjen e tij për të gjetur një gjuhë që mund të ç’tradicionalizojë, si dhe të shkolonizojë ndërgjegjen marokene. Shkrimi i Laâbit i referohet vazhdimisht traditës gojore të vendit të tij. Ai lëviz midis zhanreve në një stil të cilin e quan “itinerar”, sepse vazhdimisht mundohet t’u shmangë mënyrave dhe përgjigjeve konvencionale. Ankthi i tij i përhershëm është të përmbytet nga afazia, që është trashëgimia e qëndrueshme e kolonializmit, të cilën e ka përjetësuar tirania në Marok. Arritja e tij është krijimi i një gjuhe të re letrare, që preokupohet papushim me natyrën e shkrimit; dështimi i tij është i pashmangshëm, duke pasur parasysh paradoksin e një shkrimtari të angazhuar revolucionar në një shoqëri analfabetësh.

 
 

Gjatë burgosjes së tij, krijimtaria e Laâbit u zhvillua në pjekurinë e plotë, duke lënë vetëm një gjurmë të surrealizmit disi fallso të veprës së tij të hershme “L’OEil et la nuit” (Syri dhe nata – 1969). Në “Le Règne de barbarie” (Sundimi i barbarisë – 1976), “Sous le baillon” (Nën tapën e gojës – 1981) dhe “L'Ecorché vif” (Tepër i ndjeshmi – 1986), vepra të quajtura prozoema, orvatet për një gjuhë që është e rafinuar, e kthjellët e mërzitur dhe që është e lirë nga funksioni pseudomimetik i prozës, duke mos u druajtur të përfshijë material autentik, si letra për Mario de Andrade dhe për djalin e tij në "L'Ecorché vif".“Le Chemin des ordalies” (Udha e ordalive – 1982), Laâbi transformoi letrat e tij të burgut, të botuara më vonë si "Chroniques de la citadelle d’exil” (Kronikat e fortesës së mërgimit – 1983), në një poezi të kulluar proze, që është njëri nga raportet më të paharrueshme të burgimit që janë shkruar ndonjëherë.
Në intervistat, si në atë me Jacques Alessandrën të botuar, si
“La Brulûre des interrogations” (Djegia e marrjeve në pyetje – 1985), Laâbi shqyrton me çiltërsi dhe me depërtim të madh historik dilemën e marrëdhënies midis intelektualit dhe shtetit, një dilemë me të cilën ballafaqohen të gjithë shkrimtarët në shoqëri të varfëra dhe despotike, dhe që shpesh shmanget ose minimizohet. Duke problematizuar vazhdimisht rolin e shkrimtarit, vepra e Laâbit ka mbajtur lart mundësinë e shfaqjes së një zëri të pakomprometuar letrar në Magreb; në këtë, ai zë vendin e dytë pas atij të shkrimtarit Kateb Yacine nga Algjeria.

 
 

Përveç një prodhimtarie të vazhdueshme poetike, ka botuar romane, pjesë teatri, ese si dhe vepra për rininë. Veprat e tij u përkthyen në disa gjuhë (anglisht, spanjisht, gjermanisht, holandisht, italisht, turqisht etj.). Përveç kësaj, ai ka përkthyer në frëngjisht shumë poetë arabë bashkëkohorë, duke përfshirë shkrimet e poetit irakian Abdelëahab Al Bayati, "Autobiographie du voleur de feu" (Autobiografia e vjedhësit të zjarrit - 1987). Veprat e tjera përfshijnë një pjesë teatrale, "Le Baptême chacaliste" (Pagëzimi i çakallit - 1987) dhe sekuencat e poezisë "Discours sur la colline arabe" (Fjalim mbi kodrën arabe – 1985) dhe “Histoire de sept crucifiés de l’espoir” (Historia e shtatë të kryqëzuarve të shpresës – 1980). Më 1980 u botua një përmbledhje esesh nga autorë dhe studiues të shquar si “Pour Laâbi” (Për Laâbin).

 
 

Me 1970, aitij i jepet çmimi Miqësisë franko-arabe, më 1979, fiton Çmimin Ndërkombëtar të Poezisë, nga Fondacioni Kombëtar i Arteve në Rotterdam, ndërsa më 1980 i jepet çmimi nga Pen Club francez, më 1981 e merr çmimin Albert Droin nga Shoqata e Njerëzve të Letrave të Francës, çmimin Fonlon Nichols nga Shoqata Afrikane për Letërsi (SHBA) i ndahet nç vitin 1999. Po atë vit fiton edhe çmimin e Poezisë Valoni – Bruksel, më vitin 2002 është laureate i çmimit të Afrikës mesdhetarç të ADELF-it. Çmimin Alain-Bosquet për tërësinë e veprës së tij e merr m’ 2006, kurse sivjet fiton çmimin Robert-Ganzo të Poezisë. Dhe ja tani, Abdellatif Laabi është edhe laureat i çmimit tonë letrar “Naim Frashëri” të Festivalit Ndërkombëtar të Poezisë “Ditët e Naimit” dhe i jepet titulli Anëtar Nderi i këtij Festivali. Më vitin 1998 është shpalluranëtar i Akademisë Mallarme, Komandant në Urdhërin e Arteve dhe Letrave nga Jack Lang, si dhe vitin e kaluar u shpall Profesor nderi i Universitetit Rennes 2 të Francës.

 
 

 

 
 

 

 
 

 

 
 

 

 
 

 

 
 

Abdellatif LAABI

 
 

 

 
 

FRUTET E TRUPIT

 
 

 

 
 

(Editions de la Différence, 2003)

 
 

 

 
 

 

 
 

Në frutet e trupit

 
 

gjithçka është mirë

 
 

Lëkura

 
 

lëngu

 
 

mishi

 
 

Bile gurët

 
 

janë të shijshëm

 
 

 

 
 

 

 
 

 

 
 

Kush nuk provoi kurrë

 
 

të ndaluraren

 
 

le të më hedhë

 
 

mollën e parë

 
 

 

 
 

 

 
 

 

 
 

Hipokritët e shkretë

 
 

që ngjiteni në shtrat

 
 

me këmbën e djathtë

 
 

dhe i luteni emrit të Zotit

 
 

para se të ndërzeheni

 
 

Nga dera

 
 

që çon te kënaqësia

 
 

ju njihni vetëm

 
 

vrimën e verbër

 
 

të bravës

 
 

 

 
 

 

 
 

 

 
 

 

 
 

 

 
 

Kur teologët

 
 

me çallmë apo jo

 
 

merren me seks

 
 

kjo

 
 

më ndërpret oreksin

 
 

 

 
 

 

 
 

 

 
 

Më vjen vështirë të lexoj

 
 

traktatet e erotologjisë

 
 

Gjimnastika më mërzit

 
 

Po të mos ishte

 
 

dashuria

 
 

krijim

 
 

vepër personale

 
 

do të kisha braktisur shkollën e saj

 
 

 

 
 

 

 
 

 

 
 

Portret gruaje

 
 

me fëmijë

 
 

Ai është gjashtë vjeç

 
 

ndoshta shtatë

 
 

Dhe i shkon

 
 

për mrekulli

 
 

 

 
 

 

Leggi tutto: Abdellatif LAABI (MAROKO)

Thomas TIDHOLM (SUEDI)

Thomas TIDHOLM (SUEDI)

ThomasTIDHOLM


Thomas Tidholm u lind më 1943 në Örebro te Suedise. Ka studiuar art, filozofi dhe religjion ne Universitetin e Stokholmit. Ka punuar ne Muzeun Suedez Kombetar te Artit, si dhe ne Muzeun e Artit Modern. Per disa vite ishte muzikant dhe i binte klarinetit dhe saksofonit. Ai dhe gruaja e tij Anna-Clara u zhvendosën në një fermë jashtë qytetit Arbrå më 1967, dhe tani ndajnë kohën e tyre mes Arbrå-s dhe Stockholmit.
Qe nga vitet 70-ta, ai eshte shkrimtar i pavarur.
Thomas Tidholm debutoi si poet në vitin 1963. Deri me tani ka botuar mbi 15 vellime me poezi per te rritur dhe po aq drama per teater dhe television, si dhe rreth 40 libra per femije.
Ka fituar disa çmime letrare ne Suedi dhe ne bote, per poezi, per letersine per femije dhe per pjeset e teatrit.
Është vështirë të ndash Tidholmin, poetin që shkruan për të rriturit, nga Tidholmi, shkrimtari për fëmijë. Librat e tij për fëmijë kanë të bëjnë me tema si vdekje, ankth, krijim dhe Zotin, ndërsa poezitë e tij për të rriturit janë shpesh lozonjare në mënyrë fëmijërore. Rizbulon klishetë e gjuhës dhe, si një fëmijë me sy shumë të hapur, rikthen fjali dhe fut një fjalë të papritur për të zbuluar hendeqet mes parëndësive, duke na e bërë gjuhën prapë të dukshme. “Është në pyetje gjetja e kuptimit të fshehur të gjuhës, përndryshe nuk do të kishte arsye pse të shkruash poezi”, thotë.
En broschyr om smärta (Një broshurë për dhimbje, 1997).
Vëllimi më i ri poetik i Tidholm-it, u lavdërua shumë nga kritikët në Suedi.
Në Friluftsliv i strandområden (Jeta në erë të lirë në territorin bregdetar, 1991) Tidholm thotë se qëllimi i tij ishte të shkruante ese pseudoshkencore në formë poezie. “Nuk ka të vërteta objektive. Ne të gjithë fabrikojmë vetë dijen tonë”.


NJËQIND MJELLMA

kam kafkën e një mjellme
- a mund ta vë në prehrin tënd?

atje ku ishte truri
nuk ka asgjë

e kam zier për një orë
dhe tani është zhdukur krejt

mjellma janë të këqia
beson një shoku im

por unë di se mjellmat
duan të njëjtat gjëra si ne

të rrëshqasin mbi ujin
të thërrasin përtej liqeneve

dikur pashë njëqind mjellma
të gjitha ishin të gjalla

e pashë vetëm unë
të gjitha ishin njësoj

isha ulur në barkë duke pirë duhan

mjellma të kuqe kundër një qielli të kuq



DASMË

Taragarh 1998 – për Jannen dhe Anitën

Na bëj neve
dhe përreth neve, gjithçka

Le ta jetë djathë
dhe ylber. Le ta jetë bar
Fusha të gjelbra të zbukuruara me të verdhën
të zbukuruara me qull
qumësht dhe drithë dhe vilanella
Le të mbajë frut, të marrë dhe japë
pamje nga jashtë dhe shikim nga brenda
E zeza le të bëhet e bardhë, të bëjë qëllim
dhe ngushëllim, të rrjedhë ujë
luaj frut të fortë, hiqi
farërat e këqia. Le të jetohet gjatë
Kohën le të vijë me vela
Le të jetë këtu dhe të ikin ditët
Bëje të gjatë dhe të shpërndarë
me faqe të skuqur, të përjetshëm
Bëj lopë dhe fiq
Bëj gjumë dhe ringjallje
Hape gjoksin tënd, rrite drurin e majit
Le ta jetë ne

Le të mos humbim rrugën



NË DET

Gjatë ditës ishte
si një natë e vogël
kur shkuam poshtë në hambar
dhe hamë ca biskota
Motorët punonin por ishte e pamundur
të thoshe a ecnim përpara
Dukej nganjëherë sikur dallga e anijës
na thithte brenda
duke u mbyllur përreth nesh
si barka të palëvizshme shoqëruese
sikur të ishte porti
Gjithë deti ishte porti

Nën sipërfaqe kishte delfinë
derra deti, peshq që kullosnin
nëpër kullota prej bari.
Ishte e pamundur të shkoje atje
megjithatë e pamë si një të ardhme

Ajsbergë vërtiteshin drejt nesh

Ne të gjithë shkuam në kuvertë
dhe ngritëm flamurin
në përgjigje të një sinjali të gjatë gri
të cilin mendonim se e kishim dëgjuar
dhe prapë e prapë qetësonim njëri-tjetrin
se askush nuk dëshironte ta braktiste barkën
Por nuk ishte e vërtetë sepse vetëm një
natë më vonë, inxhinieri i parë mori
peshkun e tij të kuq me vetë dhe iku jashtë bordit

Kishim aparate
për të matur të gjitha gjërat

por agimet polare i përvetësuan
dhe filluan të luanin me to
dhe çdo natë kishte diçka si një
ditë të vogël në mes
kur agimet polare luanin
dhe njerëzit nxirrnin ëndrrat nga vetja
ndonëse ishin tashmë aq larg

Ne ishim heronj edhe pse askush nuk na pa

Vija bregdetare vinin dhe shkonin
larg me aroma erëzash
dhe veshje të brendshme grash
por ne nuk i donim më
Bile rripin e sirenave e kaluam të patrazuar

Vetëm një herë kishim ftohtë
kur një ishull rrodhi pas një mëngjesi
me kanibalë të lumtur miqësorë
që pinin qumësht kokosi nga kafka
dhe këndonin ngadalë nga shkëmbinjtë
duke u flijuar për njëri-tjetrin

Pas kësaj ishte një kohë e gjatë para se jeta
guxoi të dilte dhe të rrufiste në kuvertë
Kuverta ishte me gunga nga perçinat dhe albatroset
rrëshqiteshin pak nganjëherë por zakonisht
ia dilnin mbanë (disi)
dhe rrinin duke na vështruar qetë
në mënyrën si ne vetë vështronim
automatet tona të zbrazëta cigaresh

Kapiteni na tregoi hartën e tij dhe tha:
Harta është katrore por bota
e rrumbullaktë
a kupton dikush dallimin?
dhe pastaj qeshi sikur
koka e tij vetë donte të ikte duke u vërtitur
kështu që mund ta kuptonte
Por ne të tjerët e preferonim hartën
Jo sepse ishte më e besueshme
vetëm që ishte e bardhë
në anën e pasme
dhe kjo disi dukej shpresëdhënëse
edhe pse askush kishte ndërmend ta thoshte

Në det nuk është e lehtë të dalësh mbanë
Robinson Crusoe u përpoq
dhe Holandezi Fluturues
dhe fëmijët e kapiten Grant-it
babai i Pipi Çorapgjatës
por të gjithë u bënë viktima vegimeve
dhe përfunduan si legjenda të thjeshta
për njerëz me nerva të dobëta
Deti nuk i donte ata
ose pretendimet e tyre të fryra

Ne vetë duhet të qëndronim
aq gjatë sa nuk përpiqeshim të ecnin
rrugët tona

Aq gjatë sa peshkaqenat kishin ushqim gjetiu
Aq gjatë sa vazhdonte uji i freskët
Aq gjatë sa jeta na ishte e shtrenjtë



VESH JESHILË

A ke parë, thashë
qiellin, tani është gati i bardhë
dhe vjedh dritën nga atje, sikur
i kulluar. As hije
nuk janë mbetur, thjesht treten. Kjo është pranvera,
dhe mos ki frikë, mund të shkojmë brenda, kemi një
vatër ku kemi degë
në një vazo. Ato po mbijnë
vesh jeshilë. Ulu këtu dhe fishkëllej
një melodi kurse unë
përgatis shtretërit
për udhëtimin

Kjo është serioze, nuk kemi
shumë kohë nëse duam të
shohim lejlekët, dhe sot, drejt mbrëmjes
arriti një shpend tjetër i madh
por ti nuk e pe
ti ishe
gjetiu
unë thirra
por ti nuk erdhe



INTIMITETI

Ju keni një intimitet mes jush
nuk dini

kur të vini dhe ikni në dëborë

ashtu si kaloni
dorashka kundër gojës
dhe syve
pak të çarë nga e ftohta

të kthyer drejt njëri-tjetrit. Ju keni
një farë devotshmëri, dhe në shtëpi keni
zymbyla

asgjë më shumë se kjo ndoshta
nuk njihni

një ntimitet
për të shkrirë pakëz dëborë



GURI ISHA UNË

Doja të isha diçka tjetër.
Mbase të gjeja një hark dhe shigjeta, ose të skalisja diçka me thikë. Nuk doja të jetoja nëse do të kishte më shumë biskotë. Nuk doja të veshja këmishën me shirita të kaltër. Shkova në kopsht dhe hoqa këmbën zvarrë. Shpresova se do të pritesha dhe do të kishte gjak. Këputa dhe torturova një gjethe. U çudita nëse gjithçka mund të bëhej e zezë. U çudita nëse salsiçja dhe patatet mund të kishin bebe, dhe a do të ishin aq të djegura. Mbajta dorën time mbi diellin derisa vdiq. Doja të gërmoja një gropë dhe të vendosja një gur. Dhe guri isha unë.
Dhe atje do të rritej.
Dhe guri isha unë, dhe u rrit në një burrë.



TELEFONI

A ishte telefoni ato u thirrën
ato vite kur vozitëm duke humbur udhën
mbi kabllo të heshtura të vrazhda mbi shtratin e liqenit
dhe askush nuk iu përgjigj më sinjaleve të gjata

A ishte për shkak të telefonit
fëmijët shpunë kukullat e tyre brenda në shtëpi
të mbështjellura në fije të gjata të zeza
binin e binin njëmijë zile të pagjumë

A ishte telefoni që u përgjigj
dhe ishe ti që e dëgjova duke marrë frymë pranë aparatit të tostave
A ishe ti apo numri yt
që refuzoi të zbulonte sekretin e vet

A ishte telefoni që ecte prapa nesh nëpër fushën
dhe qentë tanë që bisedonin me njëri-tjetrin me ata zëra të hollë
sikur të ishin të porsashtrydhur në një errësirë
akoma më të errët

A ishte telefoni që qau ose askush që e dinte numrin
ose një tjetër askushi që dinte kujt t’i drejtoheshim
në raste të jashtëzakonshme reçeli boronice në dysheme
moçal lëkurë ose shqetësim sinjali

A ishte telefoni që dikur ngreu receptorin
dhe na uroi mirëseardhjen në të ardhmen
dhe neve vetë që u përgjigjëm dhe ishim tepër të shqetësuar
lëshuam përdhe gjithçka që na përkiste në kafazin e shkallëve

A ishte telefoni që qetësisht kërkoi të merrte përsipër thirrjen
dhe ashensorët që duhet ta bënin ushëtimin krejt të vetëm
kurse ne zhvishnim pendët tona në holl
dhe tufa operatorësh mblidheshin në majë të çative

A ishin zërat tanë që u bënë gjithmonë e më të dobëta
ose a ishte telefoni që u bë dyshues
dhe gulçoi nga kraharori se duhet të ishim gjetiu

A ishte telefoni që na braktisi
të shpërnguleshim në vende më të ngrohta
dhe zogjtë që me kaq zell
u përgatitën për dimrin në kabinat e telefonit

A ishte telefoni apo ishte numri i gabuar
A ishin makina që ulërinin në shtrëngatën e protestave të shikuesve
A ishte një thashetheme që u përhap në lëndën e djegshme
apo dikush që telefonoi qetësisht dhe tregoi si mbaroi historia



KUR TË DIGJEM

Kur të më djegin
do të të kujtoj, Marie

që ishte rreth asaj kohe
ty zakonisht të vinte një puçërr
në lëkurën e kokës, dhe thoshe
se duhet të ha më shumë zarzavate

asaj kohe dhe dielli ndriçonte brenda
përreth kurrizit, ku kishim një fuçi
që ishte plot me akull dhe gjithmonë
me një mi ose të tillë nga vjeshta e mëparshme

në gjendje shumë të përparuar kalbimi
kështu që kaloje pa shikuar
dhe dilje në kopsht publik për të bërë banja dielli
- kjo është koha që ishte, dhe ende është

edhe pse kaluan vite, por kur të digjem
megjithëse keq, do të të kujtoj ty
dhe si i urreje qentë
dhe si në të vërtetë kurrë nuk ishe mësuar
me mua



JU KENI BLERË NJË DRITË

Ju keni blerë një dritë kështu që
mund të shihni orenditë tuaja

I keni orenditë kështu që
mund të jeni qenie njerëzore
dhe të uleni në to

Jeni të ulur në to dhe pini
këto cigare

E përqafoni njëri-tjetrin
dhe ju merr malli të ktheheni
në savanat

Sekonda kalojnë
minuta dhe orë
Ditë javë dhe vite
Shekuj ju ndajnë
nga savanat

Ju keni zgjedhur tashmë
dritën dhe orenditë dhe cigaret
jo savanat



TË VËSH NJË GJËSEND NË MYSHK

Nganjëherë kur je duke ecur në një pyll. Nganjëherë kur je duke ecur në një pyll, përkulesh. Ndaj dheut dhe vë një gjësend atje. E vë atje në një vend të lezetshëm në myshk. Kjo është si një ushtrim, ti praktikon që lë sende në pyje dhe lë dikë tjetër të kujdeset për to. Ajo që e lë, nuk është bërllog. Ti lë një pjesë të vetes sate. Ti e ke kuptuar tashmë Një dorashkë është një pjesa jote, por edhe kukull ose sanduiç. Edhe gjëra të tjera mund të jenë pjesë. Diçka që dikur e posedoje, gjendet në dhe në pyll kur ti ikën, diçka për të cilën mund të kishe pasur nevojë, pa të cilën s’mund të jesh, një pjesë jete ose një pjesë e madhe. Dhe myshku do të rritet mbi të, dhe harresa do ta marrë. Dhe pylli do të rritet, dhe makina do të vijnë. Dhe pylli do të bjerë, dhe myshku do të bëhet copash, dhe vendi do të marrë të ardhura eksporti, dhe nuk do të ketë asgjë më. Në njëqind vjet, një pyll i ri do të rritet, dhe gjithçka do të ketë ikur dhe do të jetë e harruar.



NJERI

Njeriu mund të bëhet gjithçka dhe të bëjë gjithçka Shko në çdo shtëpi dhe thuaj të gjitha emrat që ka
Njeriu mund të rri pezull në barka shkëmbi oqeani të qajë lotë zyre të bëjë pula të vështira dikush shikon këmbët habitet përse njeriPërse unë?



GJUNJTË E TYRE

Nganjëherë, kur shikon njerëz, mund të çuditesh kur sheh se hundët e tyre janë tepër të mëdha. Ose se gjunjtë e tyre nga afër duken si fytyra të vjetra, sikur të ishin rritur jashtë jetëve të mëparshme.



ERA E SIGURIMIT NJERËZOR

Era e sigurimit njerëzor mbaroi rreth vitit 1840. Kjo qe koha kur trupat nuk përmbanin dot më shpirtrat e tyre. Një gabim kishte ndodhur, njerëzit çoheshin herët në mëngjes dhe shikonin nëpër dhomë, vinin këmbët e tyre mbi dyshemetë e ftohta të drunjta me cifla dhe shkonin drejt dritareve. Në ato ditë ishte më bukur jashtë, shihje kryesisht gjethe. Kishte miniera të nxira dhe prodhime hekuri, por jo si tani, një zymtësi mbi gjithçka. Jashtë dritares gjendej një agim i pafajshëm, një si bekim, ose një kujtim për bekimin e vjetër të zgjohesh dhe të jesh brenda tij.
Ndodhi atëherë, në vitin 1840 në vjeshtë, në stinën më të bukur, që trupat nuk i përmbanin dot më shpirtrat e tyre. Ngrica ishte atje si një dorë që fshinte nëpër barin. Shpirtrat u zvogëluan dhe filluan të bredhnin. Gjetën rrugën deri në qytet. Atje, erëra frynin poshtë nëpër rrugë të zbrazëta. Kishte duhanshitës atje dhe kazino. Shpirtrat kërkuan punë dhe gjetën punë, u martuan dhe patën fëmijë, fituan një pikëmbështethe në organet publike dhe në mapot dhe ndërtuan gjithë këtë botë shqetësimesh. Por trupat u afruan sa më shumë nën Zotin, lulëzuan në të gjitha ngjyrat e vjeshtës para se harresa më në fund i hoqi, në shtëpi, në grumbullin madhështor të gjetheve të Zotit.



CIGARET

Ti sheh njerëz si ledhatojnë cigaret e tyre. Me anën e butë brenda gishtit të mesëm, sikur të ishin fëmijë të vegjël. Sikur njerëzit të ishin fëmijë të vegjël dhe cigaret, kafshët e tyre të vogla. Pastaj vjen zjarri i vocërr, dhe kafshët fillojnë të digjen në një cep, dhe njerëzit i thithen brenda. Me lakmi, siç thonë. Egërsisht. Të pamëshirshëm. Pa mëshirë.
E bëjnë për ndonjë njeri tjetër ose për ndonjë gjësend tjetër. Së pari, ledha e vogël. Pastaj zjarri. Një mall për sakrificën, për ta flijuar veten.
Për t’u bërë kafshë dhe për të dhënë ditët e tyre. 



MOS DIL JASHTË

Problemi me moshën tonë. Njerëz kanë thënë: nuk ka rrugë përjashta. Por unë them: ka tepër shumë rrugë përjashta. E gjitha që ofrohet janë rrugë përjashta, por asnjë rrugë përbrenda. Ata thonë po ashtu: Të gjitha rrugët përjashta janë tashmë të ngrëna nga përdorimi. Por unë them: Atëherë përpiqu të gjesh një rrugë brenda. Sepse rruga përbrenda nuk mund të jetë e ngrënë nga përdorimi. Sapo të kesh hyrë, ti je atje. Atëherë i ke përreth. Atëherë mund të ulesh pranë zjarrit. Por kur u provua një rrugë përjashta dhe ti më në fund ke dalë, shpejt dëshiron të hyjsh përsëri, sepse këtu jashtë nuk ka asgjë përveç mungesës dhe hapësirës së ftohtë. Nga vjen hidhërimi dhe ky zhgënjim me rrugët përjashta. Prandaj unë them: Mos dil. Hyj brenda në vend të kësaj. Dhe nëse shtëpia fillon të lëkundet, rri i ulur. Rri i ulur me një buzëqeshje të bukur.



NGA?

E di se shumë e pyesin veten nga vjen kjo, a është nga brenda ose nga jashtë, dhe a mund të mbarojë. Atëherë unë besoj se duhet të jetë nga jashtë. Mund ta shohësh nga duart, siç mbahen të shtrira, të gatshme për ta marrë. E gjithë qenia është e kthyer kështu, me fytyrën e të gjitha. Brenda, asgjë nuk është kthyer, vetëm shpina. Ti nuk pret asgjë nga ai drejtim, prandaj nuk ka fytyrë atje. Mund të qeshësh atje, por e qeshura del nga goja dhe dëshiron të takojë çfarëdo që vjen nga jashtë, dhe ta përshëndesë, dhe ta çojë brenda prapë. Disa njerëz thonë se ne shtrijmë duart tona dhe qeshim për të dhënë gjëra që i kemi, por ky nuk është mendimi im. Mendoj se thjesht duam të marrim e të marrim, kurdoherë duam më shumë. Nuk mendoj se mund të kemi çfarëdo. Pastaj ata çuditen nëse mund të harxhohet. Atëherë përgjigja ime është se nuk mundet. Kjo është shumë e sigurtë. Mbahet për gjithë jetën.

Konferencë shtypi e Drejtorisë së MLN DITËT E NAIMIT Manlio Argueta fitues i çmimit letrar "Naim Frashëri"

lajme

 
lajmi


Prej 19 deri mė 22 tetor, nė Tetovė do tė mbahet Edicioni i 10-tė i Festivalit Ndėrkombėtar tė Poezisė Ditėt e Naimit. Gjatė katėr ditėve sa do tė zgjasė Festivali do tė zhvillohen njė sėrė aktivitetesh letrare, kulturore, debate letrare, pėrurime librash, do tė ndahen katėr ēmime letrare tė festivalit, do tė shpallen Anėtarėt e nderit tė festivalit etj. – tha nė konferencėn e shtypit drejtori i Manifestimit Letrar Ndėrkombėtar ‘’Ditėt e Naimit’’, Shaip Emėrllahu. Nė kėtė edicion, vazhdoi ai, ardhjen e kanė konfirmuar 54 poetė, prej tė cilėve 30 janė poetė nga vende tė ndryshme tė botės si, SHBA, Salvadori, Kolumbia, Paraguaj, Martinike, Suedia, Danimarka, Estonia, Lituania, Polonia, Gjermania, Belgjika, Franca, Italia, Bahreni, Kroacia, Rumania, Bullgaria, Turqia, Greqia, Mali i ZI, Shqipėria, Kosova etj. Festivali do tė zhvillohet nėn patronatin e Ministrit tė Kulturės sė Maqedonisė, Ilirian Beqiri. Juria e Festivalit dr. Sali Bashota (kryetar), Kate Xukaro dhe Ahmet Selmani (anėtarė), sivjet ēmimin kryesor tė Festivalit ia kanė ndarė poetit tė madh nga Salvadori, Manlio Argueta. Manlio Argueta konsiderohet si njėri ndėr zėrat mė autentik tė letėrsisė sė sotme tė Salvadorit, tha kryetari i jurisė Sali Bashota. “Me poezinė e tij, ai e ka krijuar modelin e njė shėmbėlltyrė krijuese tė pėrndjekur, tė anatemuar, madje tė burgosur, i cili ka arritur tė artikulojė qartė dhe figurshėm trajtat melankolike dhe simbolike tė ligjėrimit tė tij pėr njė realitet tė pėrjetuar deri nė shpėrfillje”, theksoi Bashota. Argueta ėshtė autor i veprave tė shumta nė poezi, prozė dhe dramė. Ai ėshtė poet qė gjithė jetėn ia kushtoi ēėshtjes dhe preokupimit tė popullit tė tij. Mbi dhjetė herė u burgos, ndėrsa 21 vjet i kaloi nė mėrgim nė Kosta Rikė. Vepra letrare e tij ėshtė pėrkthyer nė shumė gjuhė tė botės. Ai ėshtė fitues i ēmimeve tė shumta letrare tė vendit dhe tė huaja. Manlio Argueta tani punon drejtor i Bibliotekės Universitare nė San Salvador. Drejtoria e Festivalit, Manlio Arguetėn ka shpallur edhe anėtar nderi tė Festivalit. Nė konferencė u lexua edhe deklarata e Arguetės dėrguar Drejtorisė me rastin e dhėnies sė kėtij ēmimi tė madh letrar dhe dhėnies sė titullit Anėtar Nderi tė Festivalit. Nė te shprehet falėnderimi pėr njė vlerėsim tė tillė qė i bėn populli dhe poetėt shqiptar; Dy kombe tė largėta gjeografikisht bashkojnė zemrat e tyre nė njerėzim, nė emėr tė Naim Frashėrit. Mėnyra mė e mirė pėr tė fuqizuar miqėsi midis tė gjitha kombeve tė botės ėshtė poezia, shprehet nė mes tjerash laureati Argueta. Nė kėtė edicion, Anėtar Nderi do tė shpallen edhe poeti arbėresh nga Italia, prof.dr. Pierfranko Bruni dhe poetja nga Martinike, Nicole Kage Florentiny, e cila ka afirmuar ne mėnyrė tė vazhdueshme kulturėn, historinė, letėrsinė shqiptare dhe ka ngritur ura bashkėpunimi nė mes popujve. Ajo ka botuar njė libėr me titull ‘‘Kėngė shqiptare’’. Mė herėt ky ēmim dhe titulli Anėtar Nderi i Festivalit iu ėshtė dhėnė edhe shkrimtarėve: Ismail Kadare, Desmond Egan (Irlandė), Thomas Tidholm (Suedi), Aleksandėr Zoto (Francė), Robrt Elsie(Kanada), Erik Stinus (Danimarkė), Martha Canfield (Uruguaj), Rexhep Ismajli, Zef Skiro di Maxho, Fatos Arapi, Ali Podrimja, Visar Zhiti, Abdylazis Islami etj. Risi e programit tė kėtij Edicioni ėshtė debati mbi relacionet e letėrsisė italiane dhe asaj shqiptare (arbėreshe), si dhe po punojmė qė tė kemi edhe njė debat mbi relacionet e letėrsisė shqiptare e asaj rumune ka theksuar nė vazhdim drejtori Emėrllahu. Gjatė kėtyre debateve do tė pėrurohet antologjia e poetėve italianė ‘’Nga njėri breg nė tjatrin breg’’ tė pėrkthyer nė arbėrisht nga poetja Kate Xukaro. Numri i poetėve arbėresh do tė jetė i madh, pra do tė vijnė poetėt Zef Skiro di Maxho, Pierfranko Bruni, Kate Xukaro, Augostino Xhordano dhe Mario Belici. Tani mė, festivali ėshtė njė urėlidhėse nė mes arbėreshėve dhe shqiptarėve. Nė kuadėr tė programit do tė pėrurohen 5 libra tė tjerė me poezi dy prej tė cilėve janė botim i shtėpisė botuese ‘’Ditėt e Naimit’’, pra bėhet fjalė pėr librat me poezi ‘’Kam frikė ta them/ I’m afraid to say’’ tė poetit amerikan Craig Czuri, qė botohet pėr herė tė parė nė gjuhė shqipe dhe angleze dhe ‘’Gishti i perėndisė’’ i poetit kroat Drago Shtambuk, laureat i edicionit tė kaluar tė festivalit. Si ne ēdo edicion edhe sivjet, Drejtoria e Festivalit, para fillimit te festivalit do te botoje ne gjuhen shqipe edhe angleze antologjine e poeteve pjesemarres. Nė kuadėr tė programit, me rastin e 160 vjetorit tė lindjes sė Naim Frashėrit, nė foajenė e Qendrės kulturore do tė hapet njė ekspozitė e fotografive dhe shkrimeve tė vjetra qė flasin pėr Naimin dhe veprėn e tij. Festivali si zakonisht do tė transmetohet drejtpėrsėdrejti nė televizionin shtetėror, Programi nė gjuhėn shqipe. Skenėn edhe sivjet do ta bėjė piktori Savash Veliu. Artan ARSLLANI

Thomas TIDHOLM (SUEDI).

lajme

 
lajmi
Thomas-TIDHOLMThomas Tidholm u lind më 1943 në Örebro te Suedise. Ka studiuar art, filozofi dhe religjion ne Universitetin e Stokholmit. Ka punuar ne Muzeun Suedez Kombetar te Artit, si dhe ne Muzeun e Artit Modern. Per disa vite ishte muzikant dhe i binte klarinetit dhe saksofonit. Ai dhe gruaja e tij Anna-Clara u zhvendosën në një fermë jashtë qytetit Arbrå më 1967, dhe tani ndajnë kohën e tyre mes Arbrå-s dhe Stockholmit. Qe nga vitet 70-ta, ai eshte shkrimtar i pavarur. Thomas Tidholm debutoi si poet në vitin 1963. Deri me tani ka botuar mbi 15 vellime me poezi per te rritur dhe po aq drama per teater dhe television, si dhe rreth 40 libra per femije. Ka fituar disa çmime letrare ne Suedi dhe ne bote, per poezi, per letersine per femije dhe per pjeset e teatrit. Është vështirë të ndash Tidholmin, poetin që shkruan për të rriturit, nga Tidholmi, shkrimtari për fëmijë. Librat e tij për fëmijë kanë të bëjnë me tema si vdekje, ankth, krijim dhe Zotin, ndërsa poezitë e tij për të rriturit janë shpesh lozonjare në mënyrë fëmijërore. Rizbulon klishetë e gjuhës dhe, si një fëmijë me sy shumë të hapur, rikthen fjali dhe fut një fjalë të papritur për të zbuluar hendeqet mes parëndësive, duke na e bërë gjuhën prapë të dukshme. “Është në pyetje gjetja e kuptimit të fshehur të gjuhës, përndryshe nuk do të kishte arsye pse të shkruash poezi”, thotë. En broschyr om smärta (Një broshurë për dhimbje, 1997). Vëllimi më i ri poetik i Tidholm-it, u lavdërua shumë nga kritikët në Suedi. Në Friluftsliv i strandområden (Jeta në erë të lirë në territorin bregdetar, 1991) Tidholm thotë se qëllimi i tij ishte të shkruante ese pseudoshkencore në formë poezie. “Nuk ka të vërteta objektive. Ne të gjithë fabrikojmë vetë dijen tonë”.NJËQIND MJELLMA kam kafkën e një mjellme - a mund ta vë në prehrin tënd? atje ku ishte truri nuk ka asgjë e kam zier për një orë dhe tani është zhdukur krejt mjellma janë të këqia beson një shoku im por unë di se mjellmat duan të njëjtat gjëra si ne të rrëshqasin mbi ujin të thërrasin përtej liqeneve dikur pashë njëqind mjellma të gjitha ishin të gjalla e pashë vetëm unë të gjitha ishin njësoj isha ulur në barkë duke pirë duhan mjellma të kuqe kundër një qielli të kuq DASMË Taragarh 1998 – për Jannen dhe Anitën Na bëj neve dhe përreth neve, gjithçka Le ta jetë djathë dhe ylber. Le ta jetë bar Fusha të gjelbra të zbukuruara me të verdhën të zbukuruara me qull qumësht dhe drithë dhe vilanella Le të mbajë frut, të marrë dhe japë pamje nga jashtë dhe shikim nga brenda E zeza le të bëhet e bardhë, të bëjë qëllim dhe ngushëllim, të rrjedhë ujë luaj frut të fortë, hiqi farërat e këqia. Le të jetohet gjatë Kohën le të vijë me vela Le të jetë këtu dhe të ikin ditët Bëje të gjatë dhe të shpërndarë me faqe të skuqur, të përjetshëm Bëj lopë dhe fiq Bëj gjumë dhe ringjallje Hape gjoksin tënd, rrite drurin e majit Le ta jetë ne Le të mos humbim rrugën NË DET Gjatë ditës ishte si një natë e vogël kur shkuam poshtë në hambar dhe hamë ca biskota Motorët punonin por ishte e pamundur të thoshe a ecnim përpara Dukej nganjëherë sikur dallga e anijës na thithte brenda duke u mbyllur përreth nesh si barka të palëvizshme shoqëruese sikur të ishte porti Gjithë deti ishte porti Nën sipërfaqe kishte delfinë derra deti, peshq që kullosnin nëpër kullota prej bari. Ishte e pamundur të shkoje atje megjithatë e pamë si një të ardhme Ajsbergë vërtiteshin drejt nesh Ne të gjithë shkuam në kuvertë dhe ngritëm flamurin në përgjigje të një sinjali të gjatë gri të cilin mendonim se e kishim dëgjuar dhe prapë e prapë qetësonim njëri-tjetrin se askush nuk dëshironte ta braktiste barkën Por nuk ishte e vërtetë sepse vetëm një natë më vonë, inxhinieri i parë mori peshkun e tij të kuq me vetë dhe iku jashtë bordit Kishim aparate për të matur të gjitha gjërat por agimet polare i përvetësuan dhe filluan të luanin me to dhe çdo natë kishte diçka si një ditë të vogël në mes kur agimet polare luanin dhe njerëzit nxirrnin ëndrrat nga vetja ndonëse ishin tashmë aq larg Ne ishim heronj edhe pse askush nuk na pa Vija bregdetare vinin dhe shkonin larg me aroma erëzash dhe veshje të brendshme grash por ne nuk i donim më Bile rripin e sirenave e kaluam të patrazuar Vetëm një herë kishim ftohtë kur një ishull rrodhi pas një mëngjesi me kanibalë të lumtur miqësorë që pinin qumësht kokosi nga kafka dhe këndonin ngadalë nga shkëmbinjtë duke u flijuar për njëri-tjetrin Pas kësaj ishte një kohë e gjatë para se jeta guxoi të dilte dhe të rrufiste në kuvertë Kuverta ishte me gunga nga perçinat dhe albatroset rrëshqiteshin pak nganjëherë por zakonisht ia dilnin mbanë (disi) dhe rrinin duke na vështruar qetë në mënyrën si ne vetë vështronim automatet tona të zbrazëta cigaresh Kapiteni na tregoi hartën e tij dhe tha: Harta është katrore por bota e rrumbullaktë a kupton dikush dallimin? dhe pastaj qeshi sikur koka e tij vetë donte të ikte duke u vërtitur kështu që mund ta kuptonte Por ne të tjerët e preferonim hartën Jo sepse ishte më e besueshme vetëm që ishte e bardhë në anën e pasme dhe kjo disi dukej shpresëdhënëse edhe pse askush kishte ndërmend ta thoshte Në det nuk është e lehtë të dalësh mbanë Robinson Crusoe u përpoq dhe Holandezi Fluturues dhe fëmijët e kapiten Grant-it babai i Pipi Çorapgjatës por të gjithë u bënë viktima vegimeve dhe përfunduan si legjenda të thjeshta për njerëz me nerva të dobëta Deti nuk i donte ata ose pretendimet e tyre të fryra Ne vetë duhet të qëndronim aq gjatë sa nuk përpiqeshim të ecnin rrugët tona Aq gjatë sa peshkaqenat kishin ushqim gjetiu Aq gjatë sa vazhdonte uji i freskët Aq gjatë sa jeta na ishte e shtrenjtë VESH JESHILË A ke parë, thashë qiellin, tani është gati i bardhë dhe vjedh dritën nga atje, sikur i kulluar. As hije nuk janë mbetur, thjesht treten. Kjo është pranvera, dhe mos ki frikë, mund të shkojmë brenda, kemi një vatër ku kemi degë në një vazo. Ato po mbijnë vesh jeshilë. Ulu këtu dhe fishkëllej një melodi kurse unë përgatis shtretërit për udhëtimin Kjo është serioze, nuk kemi shumë kohë nëse duam të shohim lejlekët, dhe sot, drejt mbrëmjes arriti një shpend tjetër i madh por ti nuk e pe ti ishe gjetiu unë thirra por ti nuk erdhe INTIMITETI Ju keni një intimitet mes jush nuk dini kur të vini dhe ikni në dëborë ashtu si kaloni dorashka kundër gojës dhe syve pak të çarë nga e ftohta të kthyer drejt njëri-tjetrit. Ju keni një farë devotshmëri, dhe në shtëpi keni zymbyla asgjë më shumë se kjo ndoshta nuk njihni një ntimitet për të shkrirë pakëz dëborë GURI ISHA UNË Doja të isha diçka tjetër. Mbase të gjeja një hark dhe shigjeta, ose të skalisja diçka me thikë. Nuk doja të jetoja nëse do të kishte më shumë biskotë. Nuk doja të veshja këmishën me shirita të kaltër. Shkova në kopsht dhe hoqa këmbën zvarrë. Shpresova se do të pritesha dhe do të kishte gjak. Këputa dhe torturova një gjethe. U çudita nëse gjithçka mund të bëhej e zezë. U çudita nëse salsiçja dhe patatet mund të kishin bebe, dhe a do të ishin aq të djegura. Mbajta dorën time mbi diellin derisa vdiq. Doja të gërmoja një gropë dhe të vendosja një gur. Dhe guri isha unë. Dhe atje do të rritej. Dhe guri isha unë, dhe u rrit në një burrë. TELEFONI A ishte telefoni ato u thirrën ato vite kur vozitëm duke humbur udhën mbi kabllo të heshtura të vrazhda mbi shtratin e liqenit dhe askush nuk iu përgjigj më sinjaleve të gjata A ishte për shkak të telefonit fëmijët shpunë kukullat e tyre brenda në shtëpi të mbështjellura në fije të gjata të zeza binin e binin njëmijë zile të pagjumë A ishte telefoni që u përgjigj dhe ishe ti që e dëgjova duke marrë frymë pranë aparatit të tostave A ishe ti apo numri yt që refuzoi të zbulonte sekretin e vet A ishte telefoni që ecte prapa nesh nëpër fushën dhe qentë tanë që bisedonin me njëri-tjetrin me ata zëra të hollë sikur të ishin të porsashtrydhur në një errësirë akoma më të errët A ishte telefoni që qau ose askush që e dinte numrin ose një tjetër askushi që dinte kujt t’i drejtoheshim në raste të jashtëzakonshme reçeli boronice në dysheme moçal lëkurë ose shqetësim sinjali A ishte telefoni që dikur ngreu receptorin dhe na uroi mirëseardhjen në të ardhmen dhe neve vetë që u përgjigjëm dhe ishim tepër të shqetësuar lëshuam përdhe gjithçka që na përkiste në kafazin e shkallëve A ishte telefoni që qetësisht kërkoi të merrte përsipër thirrjen dhe ashensorët që duhet ta bënin ushëtimin krejt të vetëm kurse ne zhvishnim pendët tona në holl dhe tufa operatorësh mblidheshin në majë të çative A ishin zërat tanë që u bënë gjithmonë e më të dobëta ose a ishte telefoni që u bë dyshues dhe gulçoi nga kraharori se duhet të ishim gjetiu A ishte telefoni që na braktisi të shpërnguleshim në vende më të ngrohta dhe zogjtë që me kaq zell u përgatitën për dimrin në kabinat e telefonit A ishte telefoni apo ishte numri i gabuar A ishin makina që ulërinin në shtrëngatën e protestave të shikuesve A ishte një thashetheme që u përhap në lëndën e djegshme apo dikush që telefonoi qetësisht dhe tregoi si mbaroi historia KUR TË DIGJEM Kur të më djegin do të të kujtoj, Marie që ishte rreth asaj kohe ty zakonisht të vinte një puçërr në lëkurën e kokës, dhe thoshe se duhet të ha më shumë zarzavate asaj kohe dhe dielli ndriçonte brenda përreth kurrizit, ku kishim një fuçi që ishte plot me akull dhe gjithmonë me një mi ose të tillë nga vjeshta e mëparshme në gjendje shumë të përparuar kalbimi kështu që kaloje pa shikuar dhe dilje në kopsht publik për të bërë banja dielli - kjo është koha që ishte, dhe ende është edhe pse kaluan vite, por kur të digjem megjithëse keq, do të të kujtoj ty dhe si i urreje qentë dhe si në të vërtetë kurrë nuk ishe mësuar me mua JU KENI BLERË NJË DRITË Ju keni blerë një dritë kështu që mund të shihni orenditë tuaja I keni orenditë kështu që mund të jeni qenie njerëzore dhe të uleni në to Jeni të ulur në to dhe pini këto cigare E përqafoni njëri-tjetrin dhe ju merr malli të ktheheni në savanat Sekonda kalojnë minuta dhe orë Ditë javë dhe vite Shekuj ju ndajnë nga savanat Ju keni zgjedhur tashmë dritën dhe orenditë dhe cigaret jo savanat TË VËSH NJË GJËSEND NË MYSHK Nganjëherë kur je duke ecur në një pyll. Nganjëherë kur je duke ecur në një pyll, përkulesh. Ndaj dheut dhe vë një gjësend atje. E vë atje në një vend të lezetshëm në myshk. Kjo është si një ushtrim, ti praktikon që lë sende në pyje dhe lë dikë tjetër të kujdeset për to. Ajo që e lë, nuk është bërllog. Ti lë një pjesë të vetes sate. Ti e ke kuptuar tashmë Një dorashkë është një pjesa jote, por edhe kukull ose sanduiç. Edhe gjëra të tjera mund të jenë pjesë. Diçka që dikur e posedoje, gjendet në dhe në pyll kur ti ikën, diçka për të cilën mund të kishe pasur nevojë, pa të cilën s’mund të jesh, një pjesë jete ose një pjesë e madhe. Dhe myshku do të rritet mbi të, dhe harresa do ta marrë. Dhe pylli do të rritet, dhe makina do të vijnë. Dhe pylli do të bjerë, dhe myshku do të bëhet copash, dhe vendi do të marrë të ardhura eksporti, dhe nuk do të ketë asgjë më. Në njëqind vjet, një pyll i ri do të rritet, dhe gjithçka do të ketë ikur dhe do të jetë e harruar. NJERI Njeriu mund të bëhet gjithçka dhe të bëjë gjithçka Shko në çdo shtëpi dhe thuaj të gjitha emrat që ka Njeriu mund të rri pezull në barka shkëmbi oqeani të qajë lotë zyre të bëjë pula të vështira dikush shikon këmbët habitet përse njeriPërse unë? GJUNJTË E TYRE Nganjëherë, kur shikon njerëz, mund të çuditesh kur sheh se hundët e tyre janë tepër të mëdha. Ose se gjunjtë e tyre nga afër duken si fytyra të vjetra, sikur të ishin rritur jashtë jetëve të mëparshme. ERA E SIGURIMIT NJERËZOR Era e sigurimit njerëzor mbaroi rreth vitit 1840. Kjo qe koha kur trupat nuk përmbanin dot më shpirtrat e tyre. Një gabim kishte ndodhur, njerëzit çoheshin herët në mëngjes dhe shikonin nëpër dhomë, vinin këmbët e tyre mbi dyshemetë e ftohta të drunjta me cifla dhe shkonin drejt dritareve. Në ato ditë ishte më bukur jashtë, shihje kryesisht gjethe. Kishte miniera të nxira dhe prodhime hekuri, por jo si tani, një zymtësi mbi gjithçka. Jashtë dritares gjendej një agim i pafajshëm, një si bekim, ose një kujtim për bekimin e vjetër të zgjohesh dhe të jesh brenda tij. Ndodhi atëherë, në vitin 1840 në vjeshtë, në stinën më të bukur, që trupat nuk i përmbanin dot më shpirtrat e tyre. Ngrica ishte atje si një dorë që fshinte nëpër barin. Shpirtrat u zvogëluan dhe filluan të bredhnin. Gjetën rrugën deri në qytet. Atje, erëra frynin poshtë nëpër rrugë të zbrazëta. Kishte duhanshitës atje dhe kazino. Shpirtrat kërkuan punë dhe gjetën punë, u martuan dhe patën fëmijë, fituan një pikëmbështethe në organet publike dhe në mapot dhe ndërtuan gjithë këtë botë shqetësimesh. Por trupat u afruan sa më shumë nën Zotin, lulëzuan në të gjitha ngjyrat e vjeshtës para se harresa më në fund i hoqi, në shtëpi, në grumbullin madhështor të gjetheve të Zotit. CIGARET Ti sheh njerëz si ledhatojnë cigaret e tyre. Me anën e butë brenda gishtit të mesëm, sikur të ishin fëmijë të vegjël. Sikur njerëzit të ishin fëmijë të vegjël dhe cigaret, kafshët e tyre të vogla. Pastaj vjen zjarri i vocërr, dhe kafshët fillojnë të digjen në një cep, dhe njerëzit i thithen brenda. Me lakmi, siç thonë. Egërsisht. Të pamëshirshëm. Pa mëshirë. E bëjnë për ndonjë njeri tjetër ose për ndonjë gjësend tjetër. Së pari, ledha e vogël. Pastaj zjarri. Një mall për sakrificën, për ta flijuar veten. Për t’u bërë kafshë dhe për të dhënë ditët e tyre.  MOS DIL JASHTË Problemi me moshën tonë. Njerëz kanë thënë: nuk ka rrugë përjashta. Por unë them: ka tepër shumë rrugë përjashta. E gjitha që ofrohet janë rrugë përjashta, por asnjë rrugë përbrenda. Ata thonë po ashtu: Të gjitha rrugët përjashta janë tashmë të ngrëna nga përdorimi. Por unë them: Atëherë përpiqu të gjesh një rrugë brenda. Sepse rruga përbrenda nuk mund të jetë e ngrënë nga përdorimi. Sapo të kesh hyrë, ti je atje. Atëherë i ke përreth. Atëherë mund të ulesh pranë zjarrit. Por kur u provua një rrugë përjashta dhe ti më në fund ke dalë, shpejt dëshiron të hyjsh përsëri, sepse këtu jashtë nuk ka asgjë përveç mungesës dhe hapësirës së ftohtë. Nga vjen hidhërimi dhe ky zhgënjim me rrugët përjashta. Prandaj unë them: Mos dil. Hyj brenda në vend të kësaj. Dhe nëse shtëpia fillon të lëkundet, rri i ulur. Rri i ulur me një buzëqeshje të bukur. NGA? E di se shumë e pyesin veten nga vjen kjo, a është nga brenda ose nga jashtë, dhe a mund të mbarojë. Atëherë unë besoj se duhet të jetë nga jashtë. Mund ta shohësh nga duart, siç mbahen të shtrira, të gatshme për ta marrë. E gjithë qenia është e kthyer kështu, me fytyrën e të gjitha. Brenda, asgjë nuk është kthyer, vetëm shpina. Ti nuk pret asgjë nga ai drejtim, prandaj nuk ka fytyrë atje. Mund të qeshësh atje, por e qeshura del nga goja dhe dëshiron të takojë çfarëdo që vjen nga jashtë, dhe ta përshëndesë, dhe ta çojë brenda prapë. Disa njerëz thonë se ne shtrijmë duart tona dhe qeshim për të dhënë gjëra që i kemi, por ky nuk është mendimi im. Mendoj se thjesht duam të marrim e të marrim, kurdoherë duam më shumë. Nuk mendoj se mund të kemi çfarëdo. Pastaj ata çuditen nëse mund të harxhohet. Atëherë përgjigja ime është se nuk mundet. Kjo është shumë e sigurtë. Mbahet për gjithë jetën.